(Θιασώτες της παράδοσης)
Την Κυριακή 23 Οκτωβρίου ’16 βρεθήκαμε με την παρέα μου σ’ ένα συγγενικό γάμο στη Ράχη Πιερίας.
Χρόνια τώρα έχουμε συνηθίσει σε ανάλογες περιπτώσεις στον πιθηκισμό και τον μαϊμουδισμό ευρωπαϊκών προτύπων σ’ όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής μας ζωής, περισσότερο δε και εμφανέστερα στους γάμους. Ξέρεις τι θα συναντήσεις. Είναι φορές που αναγκάζεσαι, στο γλέντι, να...
Την Κυριακή 23 Οκτωβρίου ’16 βρεθήκαμε με την παρέα μου σ’ ένα συγγενικό γάμο στη Ράχη Πιερίας.
Χρόνια τώρα έχουμε συνηθίσει σε ανάλογες περιπτώσεις στον πιθηκισμό και τον μαϊμουδισμό ευρωπαϊκών προτύπων σ’ όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής μας ζωής, περισσότερο δε και εμφανέστερα στους γάμους. Ξέρεις τι θα συναντήσεις. Είναι φορές που αναγκάζεσαι, στο γλέντι, να...
βγεις απ’ το χορό, γιατί ντρέπεσαι να χορεύεις βλοχοτσιφτετέλια. Ρυπαίνεται η ακοή σου από ένα κράμα ψευτοδημοτικών τραγουδιών, που με τον καιρό κινδυνεύουν να επικρατήσουν ως γνήσια, ιδιαίτερα για τους νέους που δε γνωρίζουν αυτό το εξαίρετο δημιούργημα του λαού μας, αυτό το επιστέγασμα της ομορφιάς και της ευαισθησίας της λαϊκής ψυχής.
Χθες όμως βρεθήκαμε μπροστά σε μια πολύ ευχάριστη και συγκινητική έκπληξη. Εκεί που περιμέναμε ν’ ακούσουμε τον πρωταγωνιστή του ρεπερτορίου της λαϊκής ορχήστρας, τον κόκορα (στου παιδιού μου τη χαρά…) ακούμε τον τραγουδιστή ν’ αρχίζει με το επιτραπέζιο ‘Φίλοι μ’ καλώς ορίσατε…’. Ένα αχ ακούστηκε απ’ την παρέα κι αφήσαμε κάτω τα μαχαιροπίρουνα. Μελωδικότατο το κλαρίνο, στρωτή και καθάρια η φωνή του τραγουδιστή. Ώσπου να συνέλθουμε μας πρόλαβε η συνέχεια «’’Σ’ αυτή την τάβλα που ‘μαστε σε τούτο το τραπέζι…’’ και ακολούθως ‘’Εμείς εδώ δεν ήρθαμε να φάμε και να πιούμε…’’.’’ Όσα βουνά κι αν πέρασα…’’, ‘’Σαν τα μάρμαρα της πόλης…’’, ‘’Σήμερα γάμος γίνεται …’’ ‘’Στο ‘πα και στο ξαναλέω…’’ ‘’Σ’ αγαπώ γιατί ‘σαι ωραία…’’ ‘’Σηκώσ’ απάνω, Δημήτρη μ’ κι άλλαξε…’’ Κι απ’ την ποντιακή παράδοση ενδεικτικά αναφέρω το «Σεράντα μήλα κόκκινα… πουλί μ’» Κι απ’ της Ανατολικής Ρωμυλίας την παράδοση, της Θράκης μας «’Δω στα λιανοχορταρούδια», κι απ’ τα νησιώτικα «Τζιβαέρι». «Στο ‘πα και στο ξαναλέω…». Τραγούδια απ’ όλα τα διαμερίσματα της πικρής πατρίδας, όπως θα έλεγε κι ο Ρίτσος. Τραγούδια γνήσια, αυθεντικά, λεβέντικα και λυπητερά, χιλιοτραγουδησμένα απ’ τους παππούδες και τους πατεράδες μας, «‘που τα χιλιοτραγούδησαν στόματα πικραμένα τόσο πολύ που γίνανε στο τέλος προσευχές» όπως τραγουδούν οι Χαῒνηδες.
Όχι απλά χαρήκαμε· συγκινηθήκαμε, τραγουδήσαμε κι εμείς, χορέψαμε, σε μια μέθεξη με τα εξαίσια δημιουργήματα της ψυχής του λαού μας. Σαν να γλεντούσαν μαζί μας, αναστημένοι, οι από χρόνια φευγάτοι πρόγονοί μας. Γιατί το τραγούδι καταργεί τις διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο. Σε παίρνει στα φτερά του και σε ταξιδεύει ακυρώνοντας σύνορα και υπερπηδώντας εμπόδια φυσικά, σε πάει εκεί «όπου μιλούν οι ζωντανοί με τους αποθαμένους».
Όμως δεν ήταν μόνο η μουσική πιστή στη μοναδική κι ανεπανάληπτη ελληνική παράδοση, ήταν η κατάνυξη κατά τη διάρκεια του μυστηρίου του γάμου στο ναό. Ήταν το φαγητό που σε γύριζε πολλά χρόνια πριν, μαγειρεμένο σε μεγάλα καζάνια όχι από επαγγελματίες μαγείρους αλλά από ντόπιες νοικοκυρές. Ήταν τα «παιδιά» του Πολιτιστικού Συλλόγου Ράχης, που παραχώρησαν και την αίθουσα, κατάλληλα διαμορφωμένη για γλέντι. Ήταν η τήρηση των εθίμων. Ήταν … τόσο πολλά, που εμένα τουλάχιστον, με γύρισαν στη δεκαετία του ’60, στα παιδικάτα μου, τότε που οι γάμοι ήταν για όλο το χωριό. Θυμάστε τον ποιητή:
«Γάμος; αστράφτει ο από χαρά και γέλιο το χωριό
κι αντιλαλεί το νυφικό τραγούδι πέρα ως πέρα…»
Ένα μεγάλο «εύγε» στον Πολιτιστικό Σύλλογο Ράχης. Ένα μεγάλο «εύγε» σ’ όλο το χωριό που ακοίμητος θεματοφύλακας της παράδοσης μάς έκανε μετόχους στη Χαρά του.
Ένα μεγάλο «εύγε» στη λαϊκή ορχήστρα με κλαρινίστα τον Ντούρο Κωνσταντίνο, με βιολιστή τον Παντελή Αγκιστριώτη με λαουτιέρη τον Σάκη Καστανάρα, τον Σάκη Αναγνώστου στα κρουστά και στα πλήκτρα τον Γιώργο Στοφορίδη.
Γλυκύτατη η φωνή της Μαρίας Αδάμου που εναλλάσσονταν με τη μελωδικότατη φωνή του Στέλιου Χαλάτση, μας χάρισαν μια αξέχαστη βραδιά.
Να, ένας τέτοιος γάμος είναι που λένε μένει αλησμόνητος κι αφήνει εποχή.
Συγχαρητήρια παιδιά! Να ζήσετε!
Όπως ευχόμαστε να ζήσουν τα δυο νέα παιδιά που τώρα ξεκινούν την κοινή ζωή τους.
Ελένη Τζήκα
Φιλόλογος
Χθες όμως βρεθήκαμε μπροστά σε μια πολύ ευχάριστη και συγκινητική έκπληξη. Εκεί που περιμέναμε ν’ ακούσουμε τον πρωταγωνιστή του ρεπερτορίου της λαϊκής ορχήστρας, τον κόκορα (στου παιδιού μου τη χαρά…) ακούμε τον τραγουδιστή ν’ αρχίζει με το επιτραπέζιο ‘Φίλοι μ’ καλώς ορίσατε…’. Ένα αχ ακούστηκε απ’ την παρέα κι αφήσαμε κάτω τα μαχαιροπίρουνα. Μελωδικότατο το κλαρίνο, στρωτή και καθάρια η φωνή του τραγουδιστή. Ώσπου να συνέλθουμε μας πρόλαβε η συνέχεια «’’Σ’ αυτή την τάβλα που ‘μαστε σε τούτο το τραπέζι…’’ και ακολούθως ‘’Εμείς εδώ δεν ήρθαμε να φάμε και να πιούμε…’’.’’ Όσα βουνά κι αν πέρασα…’’, ‘’Σαν τα μάρμαρα της πόλης…’’, ‘’Σήμερα γάμος γίνεται …’’ ‘’Στο ‘πα και στο ξαναλέω…’’ ‘’Σ’ αγαπώ γιατί ‘σαι ωραία…’’ ‘’Σηκώσ’ απάνω, Δημήτρη μ’ κι άλλαξε…’’ Κι απ’ την ποντιακή παράδοση ενδεικτικά αναφέρω το «Σεράντα μήλα κόκκινα… πουλί μ’» Κι απ’ της Ανατολικής Ρωμυλίας την παράδοση, της Θράκης μας «’Δω στα λιανοχορταρούδια», κι απ’ τα νησιώτικα «Τζιβαέρι». «Στο ‘πα και στο ξαναλέω…». Τραγούδια απ’ όλα τα διαμερίσματα της πικρής πατρίδας, όπως θα έλεγε κι ο Ρίτσος. Τραγούδια γνήσια, αυθεντικά, λεβέντικα και λυπητερά, χιλιοτραγουδησμένα απ’ τους παππούδες και τους πατεράδες μας, «‘που τα χιλιοτραγούδησαν στόματα πικραμένα τόσο πολύ που γίνανε στο τέλος προσευχές» όπως τραγουδούν οι Χαῒνηδες.
Όχι απλά χαρήκαμε· συγκινηθήκαμε, τραγουδήσαμε κι εμείς, χορέψαμε, σε μια μέθεξη με τα εξαίσια δημιουργήματα της ψυχής του λαού μας. Σαν να γλεντούσαν μαζί μας, αναστημένοι, οι από χρόνια φευγάτοι πρόγονοί μας. Γιατί το τραγούδι καταργεί τις διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο. Σε παίρνει στα φτερά του και σε ταξιδεύει ακυρώνοντας σύνορα και υπερπηδώντας εμπόδια φυσικά, σε πάει εκεί «όπου μιλούν οι ζωντανοί με τους αποθαμένους».
Όμως δεν ήταν μόνο η μουσική πιστή στη μοναδική κι ανεπανάληπτη ελληνική παράδοση, ήταν η κατάνυξη κατά τη διάρκεια του μυστηρίου του γάμου στο ναό. Ήταν το φαγητό που σε γύριζε πολλά χρόνια πριν, μαγειρεμένο σε μεγάλα καζάνια όχι από επαγγελματίες μαγείρους αλλά από ντόπιες νοικοκυρές. Ήταν τα «παιδιά» του Πολιτιστικού Συλλόγου Ράχης, που παραχώρησαν και την αίθουσα, κατάλληλα διαμορφωμένη για γλέντι. Ήταν η τήρηση των εθίμων. Ήταν … τόσο πολλά, που εμένα τουλάχιστον, με γύρισαν στη δεκαετία του ’60, στα παιδικάτα μου, τότε που οι γάμοι ήταν για όλο το χωριό. Θυμάστε τον ποιητή:
«Γάμος; αστράφτει ο από χαρά και γέλιο το χωριό
κι αντιλαλεί το νυφικό τραγούδι πέρα ως πέρα…»
Ένα μεγάλο «εύγε» στον Πολιτιστικό Σύλλογο Ράχης. Ένα μεγάλο «εύγε» σ’ όλο το χωριό που ακοίμητος θεματοφύλακας της παράδοσης μάς έκανε μετόχους στη Χαρά του.
Ένα μεγάλο «εύγε» στη λαϊκή ορχήστρα με κλαρινίστα τον Ντούρο Κωνσταντίνο, με βιολιστή τον Παντελή Αγκιστριώτη με λαουτιέρη τον Σάκη Καστανάρα, τον Σάκη Αναγνώστου στα κρουστά και στα πλήκτρα τον Γιώργο Στοφορίδη.
Γλυκύτατη η φωνή της Μαρίας Αδάμου που εναλλάσσονταν με τη μελωδικότατη φωνή του Στέλιου Χαλάτση, μας χάρισαν μια αξέχαστη βραδιά.
Να, ένας τέτοιος γάμος είναι που λένε μένει αλησμόνητος κι αφήνει εποχή.
Συγχαρητήρια παιδιά! Να ζήσετε!
Όπως ευχόμαστε να ζήσουν τα δυο νέα παιδιά που τώρα ξεκινούν την κοινή ζωή τους.
Ελένη Τζήκα
Φιλόλογος
