Ο κόσμος σκηνή, ο βίος πάροδος. Ηλθες, είδες, απήλθες• μας λέει σε ένα απόσπασμα του ο Δημόκριτος. Δεν είναι μοίρα τραγική και μέγα κρίμα, να ζούμε την ζωή μας ως παρατηρητές και μόνο; Εξετάζοντας την απραξία και την πράξη, φανερώνονται οι βουλές των ανθρώπων. Ας πάμε λοιπόν στην επικαιρότητα όπου η πράξη φθείρει και η απραξία επιτείνει την φθορά.
Σήμερα, στην Ελλάδα, τη...
δεύτερη δεκαετία της δεύτερης χιλιετίας, το εθνικό υπουργείο παιδείας, ως ανώτατος εκπαιδευτικός φορέας, ενομοθέτησε το ανεξέταστο των αρχαίων ελληνικών για την προαγωγή των μαθητών στο λύκειο. Δεν είμαι σίγουρος αν οι νομοθέτες διαβλέπουν τις συνέπειες αυτού του θεσπίσματος. Για την ακρίβεια είμαι βέβαιος ότι αδιαφορούν.
Μακάρι όμως να ήταν μόνον αυτό. Χρόνια τώρα η διδασκαλία των αρχαίων (και μιλώ εκ βιώματος), γίνεται με την αδιάλειπτη παρουσία της μετάφρασης ενώ η έμφαση κλίνει (ανισομερώς) στη μελέτη της γραμματικής και του συντακτικού. Τα παιδιά, εγκλωβισμένα από την στενότητα αυτού του σχολαστικισμού, εδυσφόρησαν και αυτή η δυσφορία έφτασε μέχρι τα μακρινά γραφεία του υπουργείου, το οποίο εντελώς ψηφοθηρικά έδωσε την εύκολη (αλλά μη συμφέρουσα) λύση.
Προσέξτε όμως! Το λάθος κατ' εμέ δεν έγκειται στην έντονη μελέτη της γραμματικής και του συντακτικού, αλλά στο γεγονός ότι μελετούνται μόνον αυτά! Λανθάνουν ότι εξίσου (αν όχι πιο) σημαντικό είναι και το λεξιλόγιο, η ετυμολογία των λέξεων, η σύνθεση και η παραγωγή, που φέρνουν τους μαθητές σε επαφή με την σπαρταριστή ζωντάνια του πρωτότυπου κειμένου διευρύνοντας το γλωσσικό τους οπλοστάσιο.
Και ενώ το πρωτότυπο μένει ανέπαφο και ενώ η αντιπάθεια για τα κλασσικά κείμενα σταλάζει στις ψυχές όλων των νέων αφού μονάχα με την άπνοη και άζωη μορφολογική ανάλυση τρέφονται και αποστρέφονται οι μαθητές, χωρίς καμία αισθητική προσέγγιση χωρίς καμία εσωτερική διείσδυση και ένταξη των νοημάτων στο χώρο της κοσμοθεωρίας, εμείς μοιάζουμε σα στρατός με άοπλους στρατιώτες.
Γιατί επιθυμούμε να διαμορφώσουμε σκεπτόμενους ανθρώπους ενώ τους αποκόπτουμε από μιά μακρά πνευματική παράδοση. Κάποιος που δε γνωρίζει αρχαία φυσικά δεν μπορεί να διαβάσει τους αρχαίους συγγραφείς, ούτε τους μεσαιωνικούς, ούτε καν τους νεοελληνικούς λογοτέχνες: Τον Παπαδιαμάντη, τον Σολωμό, τον Καβάφη, τον Βιζυηνό, γιατί δεν μπορεί να καταλάβει λέξεις που αναφέρουν όπως π.χ απιθώνω, τηλαυγής, αγογγύστως κ.τ.λ.
Έτσι περιοριζόμαστε στην δημοτική των 100 λέξεων κι όμως οι μαθητές καλούνται να γράψουν εκθέσεις ολόκληρες για δύσκολα θέματα όπως η φιλία και η επιστήμη ενώ οι λέξεις που έχουν (και που τους αφήνουν να έχουν) μοιάζουν ικανές τουλάχιστον για μια εμπορική συνομιλία.
Λανθάνουν ότι για να εκφραστεί η σκέψη χρειάζεται τη γλώσσα και η γλώσσα τροφοδοτεί την σκέψη αντιστρόφως. <<λόγος και διάνοια ταυτόν>> αναφέρει ο Πλάτων στον "Σοφιστή" . <<Η σκέψη και η έκφραση είναι το ίδιο>>. Επομένως αφενός η σκέψη παράγει έκφραση, αφετέρου και η έκφραση παράγει σκέψη. <<Όπου υπάρχει η λέξη υπάρχει η σκέψη>> αναφέρει ένας σύγχρονος ερευνητής (Μ. Καλόπουλος).
Ωστόσο, το υπουργείο παιδείας αλλά και ο κάθε εκπαιδευτικός φορέας δε φέρει καμία ευθύνη για τη διαμόρφωση ανθρώπων και δη σκεπτόμενων. Η ευθύνη ανάγεται αποκλειστικά στο άτομο. Ομιλώ για τον Νεοέλληνα που σχετλιάζει επειδή δεν έλαβε την παιδεία που θα 'θελε να λάβει. Κανείς λάθος αγαπητέ. Δεν είναι η οργή για το κράτος αυτό που σε καταλαμβάνει. Ικανοποίηση είναι στ' αλήθεια. Ικανοποίηση που έχεις την δυνατότητα να ρίξεις αλλού την ευθύνη. Γιατί ξέρεις πολύ καλά ότι αν ήθελες πραγματικά παιδεία και μόρφωση, εσύ, μόνος σου, αυτενεργώντας, θα έβρισκες την οδό.
Και σεις αγαπητοί καθηγητές. Μην μας ξαναπείτε για τα λάθη τα λάθη του υπουργείου αν εσείς μετά κάνετε τα ίδια. Εσείς που διδάσκετε στα σχολεία και στα πανεπιστήμια Σοφοκλή, όποιος ήδη εκήρηξε <<αρκτέον γ' όμως. - ούτοι κακώς γ' άρχοντος>>. (Πρέπει να υπακούς στις αρχές.- Όχι αν οι αρχές κυβερνούν κακά.) Σταματήστε λοιπόν να κουρνιάζετε πίσω απ' τον πληθυντικό και αντιδράστε. Πώς είναι δυνατόν να μην υπάρξει αντίκτυπος εάν από κάθε σχολείο - πανεπιστήμιο της Ελλάδας σταλεί μια επιστολή στο υπουργείο; Δεχόμαστε τα πάντα σαν οι κρατούντες να κυβερνάνε πέτρες.
Ωστόσο πάλι η τραγική αλήθεια μέσα μου (πάντα είναι τραγική) μου ψιθυρίζει ότι το λάθος κατά βάθος (όπως και στη πρώτη περίπτωση) δεν έγκειται στην ενέργεια αλλά στην πρόθεση. Δεν τους νοιάζει αν θα καλυτερέψουν τα πράγματα. Ίσως να τους νοιάζει μόνο ο άρτος ο επιούσιος.
Εν κατακλείδι,
Προερχόμαστε από μία εποχή όπου υπήρχαν πλήθος σχολών στις οποίες υπήρχαν πολλών ειδών επιστήμονες (γεωγράφοι, αστρονόμοι, μαθηματικοί, φιλόλογοι, μηχανικοί, φιλόσοφοι, ιατροί, φισιοδίφες) οι οποίοι είχαν ως κοινό σκοπό να βρουν το πως είναι δυνατόν ο άνθρωπος να εξασφαλίσει την ευδαιμονία του.
Σήμερα ζούμε σε μια εποχή όπου μετονομάσαμε την ευδαιμονία σε ευτυχία, οι σχολές και οι επιστήμες διαχωρίστηκαν με σκοπό της καθεμιάς να εξασφαλίσει, το χρήμα.
Αναστάσιος Ταρενίδης
