Αντώνη Ι. Ζαρκανέλα
π. Γενικού Διευθυντή Ανάπτυξης
της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης
Η Πραγματοποίηση του Σαμποτάζ
Η έναρξη της επιχείρησης έγινε με εντολή του Μυριδάκη, επικεφαλής των δύο ομάδων του, στη βόρεια και νότια πλευρά της γέφυρας, στις 23:15, με καθυστέρηση 15 λεπτών. Και αυτό γιατί, όπως λέει ο ίδιος στο βιβλίο του, δύο...
ομαδάρχες του ΕΛΑΣ εκδήλωσαν απροθυμία να πάνε εκεί που προβλέπονταν από το σχέδιο για το οποίο συμφώνησε και ο Βελουχιώτης γιατί «…θεωρούσαν τους τομείς αυτούς επικίνδυνους» αφού όπως, είπαμε, ο Βελουχιώτης, για να πετύχει την αναβολή της επιχείρησης ισχυριζόταν ότι τα συρματοπλέγματα ήταν ηλεκτροφόρα ή παγιδευμένα με χειροβομβίδες (ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ, 1983). Στην υποομάδα της νότιας πλευράς υπό τον ίδιο τον Μυριδάκη, είχε διατεθεί, με βάση τα στοιχεία των Μαγιερς, Γουντχαόυζ, Μυριδάκη και Μαρίνου, μία δύναμη 60 περίπου ανδρών εκ των οποίων 36 του ΕΛΑΣ, 18 του ΕΔΕΣ και 5 του Καραλίβανου. Στη δύναμη της βόρειας πλευράς υπό τον μόνιμο ανθυπολοχαγό Παπαχρήστου του ΕΔΕΣ υπάγονταν συνολικά 23 άνδρες (κατά τον Μάγιερς 30), όλοι του ΕΔΕΣ.
Όταν, τελικά, δόθηκε από τον Μυριδάκη η εντολή επίθεσης, οι αντάρτες με ορμή άρχισαν, με καταιγιστικά πυρά, σχεδόν συγχρόνως και στις δύο πλευρές της γέφυρας, να βάλλουν μαζικά εναντίον και των δύο Ιταλικών θέσεων. Οι Ιταλοί ανταπέδωσαν άμεσα και κυρίως με βαρέα όπλα, γεγονός «…που έκανε τους δικούς μας να υποπτευθούν πως ίσως μας περίμεναν…» (ΜΑΡΙΝΟΣ, 1994; Σελ. 115). Η συντονισμένη δράση των ανταρτών, παρά τις πρώτες επιφυλάξεις, είχε ως αποτέλεσμα, μέσα σε είκοσι λεπτά να καταληφθούν τα τέσσερα φυλάκια που διέθεταν οι Ιταλοί στη νότια πλευρά της γέφυρας, να εκκαθαριστεί και να εγκατασταθούν οι αντάρτες της ομάδας Μυριδάκη για κάλυψη και προστασία της ομάδας ανατινάξεων του Τομ Μπαρνς, που ήδη βρισκόταν στη βάση της γέφυρας. Στο μεταξύ οι αντάρτες του ΕΛΑΣ και χωρίς εντολή από τον Μυριδάκη, όπως αναφέρει στο βιβλίο του, είχαν απομακρυνθεί και κάποιοι το έριξαν στο πλιάτσικο για ρούχα, όπλα, τρόφιμα των Ιταλών.
Στη βόρεια πλευρά η ομάδα Παπαχρήστου συνάντησε πολλές δυσκολίες καθώς βρέθηκε αντιμέτωπη με υπέρτερη δύναμη, μόνιμο οχυρό, περισσότερα και βαρύτερα όπλα, με ενισχυμένη άμυνα την οποία δεν γνώριζε ο Ζέρβας. Την γνώριζε όμως ο πολιτικός καθοδηγητής του Βελουχιώτη, ο καπετάν «Περικλής» (Χουλιάρας Γεώργιος) όπως ομολόγησε σε δημοσίευση του στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ τριάντα έξη (36) αργότερα (3/12/1978)!! Έτσι χρειάστηκε η ενίσχυση της ομάδας Παπαχρήστου με την αποστολή του υπαρχηγού του Ζέρβα, του Πυρομάγλου, με εφεδρική ομάδα ανδρών από το Σταθμό Διοίκησης (Σ.Δ) η οποία πέτυχε, έστω και με καθυστέρηση, την εξουδετέρωση και υπερφαλάγγιση των Ιταλών. (Ημερολόγιο Κωτσάκη Παντελή).
Η ομάδα ανατινάξεων του Τομ Μπαρνς και ενώ διαδραματίζονταν τα ανωτέρω, είχε ήδη φθάσει «υπό βροχή και πλήρες σκότος» και στις δύο πλευρές της γέφυρας και σε απόσταση ασφαλείας ξεφόρτωσε τα εκρηκτικά, τα χώρισε σε μικρές ποσότητες περιμένοντας το σύνθημα (φωτοβολίδα). Τελικά δόθηκε η εντολή έναρξης της τοποθέτησης των εκρηκτικών στο νότιο άκρο παρόλον ότι δεν είχαν εξουδετερωθεί πλήρως οι Ιταλοί στο βόρειο βάθρο της γέφυρας. Την ώρα εκείνη και ενώ εργάζονταν τα συνεργεία δολιοφθοράς τακτοποιώντας τα εκρηκτικά κάτω από τη γέφυρα, πολύ κοντά τους έγιναν δύο δυνατές εκρήξεις που θα μπορούσαν να είχαν αποβεί μοιραίες. Οι εκρήξεις προέρχονταν, κατά τον Μυριδάκη, που ήταν εκεί, από δύο χειροβομβίδες Μιλς που έριξαν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ με σκοπό την εξουδετέρωση των Βρετανών σαμποτέρ και των βοηθών τους ανταρτών του ΕΔΕΣ αφού είχαν ήδη αποτραβηχθεί οι δικοί τους, όπως ειπώθηκε παραπάνω. Η άποψη που διατυπώθηκε για χρήση όλμων από τους Ιταλούς δεν ευσταθεί όχι μόνο γιατί ο κρότος τους είναι εντελώς διαφορετικός από εκείνον των χειροβομβίδων Μιλς αλλά και, κυρίως,γιατί ο χώρος, η τοπογραφία, οι κλίσεις και οι αποστάσεις δεν επιτρέπουν τη χρήση του όπλου αυτού.
Η ανατίναξη στο νότιο βάθρο έγινε, παρά τις κάποιες διαφορές στις βιβλιογραφικές αναφορές που υπάρχουν, πριν από την κατάληψη του βόρειου βάθρου της γέφυρας. Η έκρηξη ήταν τρομακτική, σείστηκε όλη η κοιλάδα, οπότε, λόγω του περίκλειστου της περιοχής, ο θόρυβος ήταν εκκωφαντικός. Η νύκτα έγινε σαν ημέρα και φλεγόμενα κομμάτια ξύλου και σιδήρου τινάχτηκαν φλεγόμενα στον αέρα. Από την επιθεώρηση που έκανε εκείνη την ώρα ο Μπαρνς, είδε πως έπεσε ένας πύργος και δύο τόξα, γι’ αυτό και δεν έμεινε ευχαριστημένος και ζήτησε άδεια και χρόνο για μια δεύτερη ανατίναξη. Ο φόβος για αποστολή εχθρικών ενισχύσεων και για να μην προλάβουν να καλυφθούν σε δασοσκεπή περιοχή οι αντάρτες αλλά και η έλλειψη πυρομαχικών έκανε τον Ζέρβα να ανησυχεί, οπότε συμφώνησε με τον Μάγιερς για τη δεύτερη ανατίναξη υπό την προϋπόθεση να μην πάρει πάνω από είκοσι λεπτά. Όντως σε είκοσι λεπτά έγινε η δεύτερη έκρηξη.
Όταν, τελικά, δόθηκε από τον Μυριδάκη η εντολή επίθεσης, οι αντάρτες με ορμή άρχισαν, με καταιγιστικά πυρά, σχεδόν συγχρόνως και στις δύο πλευρές της γέφυρας, να βάλλουν μαζικά εναντίον και των δύο Ιταλικών θέσεων. Οι Ιταλοί ανταπέδωσαν άμεσα και κυρίως με βαρέα όπλα, γεγονός «…που έκανε τους δικούς μας να υποπτευθούν πως ίσως μας περίμεναν…» (ΜΑΡΙΝΟΣ, 1994; Σελ. 115). Η συντονισμένη δράση των ανταρτών, παρά τις πρώτες επιφυλάξεις, είχε ως αποτέλεσμα, μέσα σε είκοσι λεπτά να καταληφθούν τα τέσσερα φυλάκια που διέθεταν οι Ιταλοί στη νότια πλευρά της γέφυρας, να εκκαθαριστεί και να εγκατασταθούν οι αντάρτες της ομάδας Μυριδάκη για κάλυψη και προστασία της ομάδας ανατινάξεων του Τομ Μπαρνς, που ήδη βρισκόταν στη βάση της γέφυρας. Στο μεταξύ οι αντάρτες του ΕΛΑΣ και χωρίς εντολή από τον Μυριδάκη, όπως αναφέρει στο βιβλίο του, είχαν απομακρυνθεί και κάποιοι το έριξαν στο πλιάτσικο για ρούχα, όπλα, τρόφιμα των Ιταλών.
Στη βόρεια πλευρά η ομάδα Παπαχρήστου συνάντησε πολλές δυσκολίες καθώς βρέθηκε αντιμέτωπη με υπέρτερη δύναμη, μόνιμο οχυρό, περισσότερα και βαρύτερα όπλα, με ενισχυμένη άμυνα την οποία δεν γνώριζε ο Ζέρβας. Την γνώριζε όμως ο πολιτικός καθοδηγητής του Βελουχιώτη, ο καπετάν «Περικλής» (Χουλιάρας Γεώργιος) όπως ομολόγησε σε δημοσίευση του στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ τριάντα έξη (36) αργότερα (3/12/1978)!! Έτσι χρειάστηκε η ενίσχυση της ομάδας Παπαχρήστου με την αποστολή του υπαρχηγού του Ζέρβα, του Πυρομάγλου, με εφεδρική ομάδα ανδρών από το Σταθμό Διοίκησης (Σ.Δ) η οποία πέτυχε, έστω και με καθυστέρηση, την εξουδετέρωση και υπερφαλάγγιση των Ιταλών. (Ημερολόγιο Κωτσάκη Παντελή).
Η ομάδα ανατινάξεων του Τομ Μπαρνς και ενώ διαδραματίζονταν τα ανωτέρω, είχε ήδη φθάσει «υπό βροχή και πλήρες σκότος» και στις δύο πλευρές της γέφυρας και σε απόσταση ασφαλείας ξεφόρτωσε τα εκρηκτικά, τα χώρισε σε μικρές ποσότητες περιμένοντας το σύνθημα (φωτοβολίδα). Τελικά δόθηκε η εντολή έναρξης της τοποθέτησης των εκρηκτικών στο νότιο άκρο παρόλον ότι δεν είχαν εξουδετερωθεί πλήρως οι Ιταλοί στο βόρειο βάθρο της γέφυρας. Την ώρα εκείνη και ενώ εργάζονταν τα συνεργεία δολιοφθοράς τακτοποιώντας τα εκρηκτικά κάτω από τη γέφυρα, πολύ κοντά τους έγιναν δύο δυνατές εκρήξεις που θα μπορούσαν να είχαν αποβεί μοιραίες. Οι εκρήξεις προέρχονταν, κατά τον Μυριδάκη, που ήταν εκεί, από δύο χειροβομβίδες Μιλς που έριξαν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ με σκοπό την εξουδετέρωση των Βρετανών σαμποτέρ και των βοηθών τους ανταρτών του ΕΔΕΣ αφού είχαν ήδη αποτραβηχθεί οι δικοί τους, όπως ειπώθηκε παραπάνω. Η άποψη που διατυπώθηκε για χρήση όλμων από τους Ιταλούς δεν ευσταθεί όχι μόνο γιατί ο κρότος τους είναι εντελώς διαφορετικός από εκείνον των χειροβομβίδων Μιλς αλλά και, κυρίως,γιατί ο χώρος, η τοπογραφία, οι κλίσεις και οι αποστάσεις δεν επιτρέπουν τη χρήση του όπλου αυτού.
Η ανατίναξη στο νότιο βάθρο έγινε, παρά τις κάποιες διαφορές στις βιβλιογραφικές αναφορές που υπάρχουν, πριν από την κατάληψη του βόρειου βάθρου της γέφυρας. Η έκρηξη ήταν τρομακτική, σείστηκε όλη η κοιλάδα, οπότε, λόγω του περίκλειστου της περιοχής, ο θόρυβος ήταν εκκωφαντικός. Η νύκτα έγινε σαν ημέρα και φλεγόμενα κομμάτια ξύλου και σιδήρου τινάχτηκαν φλεγόμενα στον αέρα. Από την επιθεώρηση που έκανε εκείνη την ώρα ο Μπαρνς, είδε πως έπεσε ένας πύργος και δύο τόξα, γι’ αυτό και δεν έμεινε ευχαριστημένος και ζήτησε άδεια και χρόνο για μια δεύτερη ανατίναξη. Ο φόβος για αποστολή εχθρικών ενισχύσεων και για να μην προλάβουν να καλυφθούν σε δασοσκεπή περιοχή οι αντάρτες αλλά και η έλλειψη πυρομαχικών έκανε τον Ζέρβα να ανησυχεί, οπότε συμφώνησε με τον Μάγιερς για τη δεύτερη ανατίναξη υπό την προϋπόθεση να μην πάρει πάνω από είκοσι λεπτά. Όντως σε είκοσι λεπτά έγινε η δεύτερη έκρηξη.
Από τις τρεις ομάδες στις οποίες είχε ανατεθεί το έργο της κάλυψης και παρεμπόδισης τυχόν ενισχύσεων η ομάδα του ΕΛΑΣ υπό τον Σκαρμούτσο παρέμεινε αδρανής καθότι δεν υπήρξε καμιά κίνηση του εχθρού ενώ η ομάδα του Κουκ που στάλθηκε στις σιδηρογραμμές, ένα χιλιόμετρο νοτίως της γέφυρας, έκοψε τα τηλεφωνικά και τηλεγραφικά καλώδια και ανατίναξε τμήματα της σιδηροδρομικής γραμμής χωρίς κανένα πρόβλημα. Η Τρίτη ομάδα που ανέλαβε τη φύλαξη της σιδηρογραμμής βορείως της γέφυρας, προς την Λαμία, υπό τον Θέμη Μαρίνο και 15 ΕΛΑΣίτες αντάρτες συνάντησε δυσκολίες. Αφού κόπηκαν τα καλώδια των τηλεπικοινωνιών, τοποθετήθηκε ο εκρηκτικός μηχανισμός στη μία σιδηροτροχιά και όλόκληρη η ομάδα ενέβηκε στο παρακείμενο ύψωμα της ενέδρας. Ο ομαδάρχης των ανταρτών του ΕΛΑΣ, καπετάν Λάμπρος (Μπέκιος Σπύρος) πηγαινοερχόταν και ενημέρωσε τον Μαρίνο ότι θα υπήρχε και δεύτερη ανατίναξη. Στο μεταξύ ακούστηκε αγκομαχητό τραίνου από την πλευρά της Λαμίας και έτσι οι αντάρτες της ομάδας αυτής, που ήταν όλοι ΕΛΑΣίτες, υπό τον δεύτερο ομαδάρχη, γιατί ο Λάμπρος είχε ξαναφύγει, παίρνουν θέσεις στο ύψωμα. Σε λίγο εμφανίστηκε το τραίνο με δύο επιβατικά βαγόνια γεμάτα με Ιταλούς. Μόλις η μηχανή πάτησε τον εκρηκτικό μηχανισμό προκλήθηκε έκρηξη και σταμάτημα του τραίνου χωρίς όμως εκτροχιασμό, λόγω της μικρής του ταχύτητας. Οι Ιταλοί πηδούσαν από το τραίνο για να αποφύγουν τα πυρά μας και για να καλυφθούν. Το βαρύ οπλοπολυβόλο μας, στα δεξιά του Μαρίνου, σταμάτησε να βάλλει λόγω εμπλοκής, όπως είπε ο αντάρτης πολυβολητής. Ήρθε ο Λάμπρος, που απουσίαζε και πάλι, διόρθωσε το οπλοπολυβόλο και ξανάρχισε να βάλλει. Τα πυρά των Ιταλών αραίωσαν, ίσως για να κυκλώσουν τους αντάρτες. Σταμάτησαν όμως και τα πυρά από την πλευρά των ανταρτών και ο Μαρίνος διαπιστώνει ότι το οπλοπολυβόλο στα δεξιά του είχε αθόρυβα αποσυρθεί ενώ οι αντάρτες αποσύρονταν χωρίς εντολή του και χωρίς να του το αναφέρουν. Προφανώς είχε δώσει ο Λάμπρος διαταγή στους αντάρτες για σύμπτυξη. Τη δράση της ομάδας αυτής παρουσιάζει, όπως αναφέρει ο Μαρίνος ο καπετάν Λάμπρος στο βιβλίο του «Σελίδες από την Εθνική Αντίσταση (Εκδόσεις «Βελούχι», 1976), παραποιώντας τα γεγονότα σε βαθμό να παρουσιάζεται σαν επικεφαλής της ομάδας, αντιστρέφοντας πραγματικά περιστατικά, μπερδεύοντας «…τα πάντα είτε από άγνοια είτε από σκοπιμότητα» οδηγώντας, μάλιστα, τον Κομνηνό Πυρομάγλου πολύ αργότερα, να απευθύνει επιστολή προς την εφημερίδα «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» (06/4/1980) γιατί δεν μπορούσε να ανεχθεί «…την παραποίηση – από τον Λάμπρο – της ιστορικής αλήθειας».
(Συνεχίζεται)
