Γράφει ο Στέργιος Ι. Καλλέργης, Υποψήφιος Διδάκτωρ Δημογραφίας και Ιστορίας της (Τοπικής) Εκπαίδευσης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης
Η συμπλήρωση εκατό ετών, σαν σήμερα 15 Ιανουαρίου 2026, από την έναρξη λειτουργίας του 2ου Δημοτικού Σχολείου Κολινδρού αποτελεί σημαντικό ορόσημο όχι μόνο για...
την εκπαιδευτική ιστορία της περιοχής αλλά και για τη συλλογική μνήμη της τοπικής κοινωνίας. Τα σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ιδιαίτερα σε ημιαστικά και αγροτικά περιβάλλοντα, λειτούργησαν διαχρονικά ως θεσμοί κοινωνικοποίησης, μετάδοσης αξιών και σταθερότητας σε περιόδους έντονων κοινωνικών και δημογραφικών μεταβολών. Η περίπτωση του 2ου Δημοτικού Σχολείου Κολινδρού εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο και προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της σχέσης εκπαίδευσης, τοπικής κοινότητας και ιστορικών συγκυριών στον ελληνικό χώρο του 20ού αιώνα. Είναι γνωστό εξάλλου ότι ο Κολινδρός ήδη από την περίοδο της Τουρκοκρατίας κατείχε μία σημαντική θέση στην ευρύτερη επαρχία Πιερίας κάτι που αποδείχτηκε και κατά την περίοδο της Επανάστασης του Ολύμπου με τη συμμετοχή και την συνδρομή του Επισκόπου Κίτρους Νικολάου Λούση. Επίσης, στον Κολινδρό ήδη από το 1850 λειτουργούσε Αστική Σχολή, η πρώτη στην επαρχία Πιερίας, που ολοκλήρωσε τη λειτουργία της το σχολικό έτος 1908-1909 και στη θέση της στεγάστηκε το 1ο Δημοτικό Κολινδρού.
Ο Κολινδρός, μία από τις μεγαλύτερες κωμοπόλεις του Νομού Πιερίας, αποτέλεσε ήδη από τον 19ο αιώνα σημαντικό διοικητικό και οικονομικό κέντρο της περιοχής. Η ύπαρξη οργανωμένης σχολικής δραστηριότητας ήδη από τα προεπαναστατικά χρόνια και η λειτουργία σχολικών δομών κατά τον 19ο αιώνα καταδεικνύουν τη σημασία που απέδιδε η τοπική κοινωνία στην παιδεία. Μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας (1912), ο Κολινδρός εντάχθηκε σταδιακά στο εθνικό διοικητικό και εκπαιδευτικό σύστημα του ελληνικού κράτους. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από προσπάθειες εκσυγχρονισμού των θεσμών και αναδιοργάνωσης της σχολικής εκπαίδευσης, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός μεταβαλλόμενου πληθυσμού.
Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και η έλευση μεγάλου αριθμού προσφύγων στον ελλαδικό χώρο επέφεραν ριζικές δημογραφικές και κοινωνικές μεταβολές. Η Μακεδονία, και ειδικότερα περιοχές όπως η Πιερία, δέχθηκαν σημαντικό αριθμό προσφυγικών πληθυσμών, γεγονός που αύξησε απότομα τις ανάγκες για στέγαση, εργασία και –κυρίως– εκπαίδευση. Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, η ίδρυση και λειτουργία νέων σχολικών μονάδων αποτέλεσε αναγκαία κρατική και τοπική επιλογή. Η εκπαίδευση λειτούργησε ως βασικός μηχανισμός κοινωνικής ένταξης, γλωσσικής και πολιτισμικής ομογενοποίησης, αλλά και ως μέσο σταθεροποίησης των τοπικών κοινωνιών που δέχθηκαν τους νέους πληθυσμούς.
Το 2ο Δημοτικό Σχολείο Κολινδρού ξεκίνησε τη λειτουργία του κατά το σχολικό έτος 1925-1926 και πιο συγκεκριμένα την 15η Ιανουαρίου 1926, ανταποκρινόμενο στις αυξημένες εκπαιδευτικές ανάγκες της κωμόπολης και της ευρύτερης περιοχής. Αξίζει να αναφερθεί ότι μέχρι τότε δεν αναφέρεται κάποιο σχολείο στο Λιμπανόβο, οπότε ο Κολινδρός εξυπηρετούσε και το Λιμπάνοβο ή Αιγίνιο. Η ίδρυσή του συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική αύξηση του μαθητικού πληθυσμού και με τη γενικότερη πολιτική επέκτασης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στον Μεσοπόλεμο. Κατά τις πρώτες δεκαετίες λειτουργίας του, το σχολείο αποτέλεσε βασικό χώρο μάθησης αλλά και κοινωνικής συνεύρεσης. Οι σχολικές αίθουσες λειτούργησαν ως χώροι διαμόρφωσης συλλογικής ταυτότητας, όπου συνυπήρχαν παιδιά γηγενών και προσφύγων, συμβάλλοντας στη σταδιακή κοινωνική συνοχή της κοινότητας. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, το 2ο Δημοτικό Σχολείο Κολινδρού λειτούργησε μέσα σε διαφορετικά ιστορικά συμφραζόμενα: Μεσοπόλεμος, Κατοχή, Εμφύλιος, μεταπολεμική ανασυγκρότηση, εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις και σύγχρονες προκλήσεις της εκπαίδευσης. Παρά τις αλλαγές, ο ρόλος του ως θεσμού κοινωνικής σταθερότητας παρέμεινε διαχρονικός. Η συμβολή του σχολείου δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη μετάδοση γνωστικών αντικειμένων. Αντίθετα, συνδέεται με τη διαμόρφωση στάσεων, αξιών και κοινωνικών δεξιοτήτων, στοιχεία που επέτρεψαν σε γενιές μαθητών να ενταχθούν ενεργά στον κοινωνικό και επαγγελματικό ιστό της περιοχής.
Η συμπλήρωση 100 ετών από την έναρξη λειτουργίας του 2ου Δημοτικού Σχολείου Κολινδρού προσφέρει την ευκαιρία για μια ιστορική και κοινωνική αποτίμηση της σημασίας της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σε τοπικό επίπεδο. Το σχολείο αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η εκπαίδευση συνδέεται με τη δημογραφική εξέλιξη, την κοινωνική ένταξη και τη συλλογική μνήμη. Η επετειακή αυτή χρονιά δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά λειτουργεί και ως αφετηρία προβληματισμού για το μέλλον της δημόσιας εκπαίδευσης σε μικρές κοινότητες, όπου το σχολείο εξακολουθεί να αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα κοινωνικής συνοχής και πολιτισμικής συνέχειας.
Ο Κολινδρός, μία από τις μεγαλύτερες κωμοπόλεις του Νομού Πιερίας, αποτέλεσε ήδη από τον 19ο αιώνα σημαντικό διοικητικό και οικονομικό κέντρο της περιοχής. Η ύπαρξη οργανωμένης σχολικής δραστηριότητας ήδη από τα προεπαναστατικά χρόνια και η λειτουργία σχολικών δομών κατά τον 19ο αιώνα καταδεικνύουν τη σημασία που απέδιδε η τοπική κοινωνία στην παιδεία. Μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας (1912), ο Κολινδρός εντάχθηκε σταδιακά στο εθνικό διοικητικό και εκπαιδευτικό σύστημα του ελληνικού κράτους. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από προσπάθειες εκσυγχρονισμού των θεσμών και αναδιοργάνωσης της σχολικής εκπαίδευσης, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός μεταβαλλόμενου πληθυσμού.
Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και η έλευση μεγάλου αριθμού προσφύγων στον ελλαδικό χώρο επέφεραν ριζικές δημογραφικές και κοινωνικές μεταβολές. Η Μακεδονία, και ειδικότερα περιοχές όπως η Πιερία, δέχθηκαν σημαντικό αριθμό προσφυγικών πληθυσμών, γεγονός που αύξησε απότομα τις ανάγκες για στέγαση, εργασία και –κυρίως– εκπαίδευση. Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, η ίδρυση και λειτουργία νέων σχολικών μονάδων αποτέλεσε αναγκαία κρατική και τοπική επιλογή. Η εκπαίδευση λειτούργησε ως βασικός μηχανισμός κοινωνικής ένταξης, γλωσσικής και πολιτισμικής ομογενοποίησης, αλλά και ως μέσο σταθεροποίησης των τοπικών κοινωνιών που δέχθηκαν τους νέους πληθυσμούς.
Το 2ο Δημοτικό Σχολείο Κολινδρού ξεκίνησε τη λειτουργία του κατά το σχολικό έτος 1925-1926 και πιο συγκεκριμένα την 15η Ιανουαρίου 1926, ανταποκρινόμενο στις αυξημένες εκπαιδευτικές ανάγκες της κωμόπολης και της ευρύτερης περιοχής. Αξίζει να αναφερθεί ότι μέχρι τότε δεν αναφέρεται κάποιο σχολείο στο Λιμπανόβο, οπότε ο Κολινδρός εξυπηρετούσε και το Λιμπάνοβο ή Αιγίνιο. Η ίδρυσή του συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική αύξηση του μαθητικού πληθυσμού και με τη γενικότερη πολιτική επέκτασης της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στον Μεσοπόλεμο. Κατά τις πρώτες δεκαετίες λειτουργίας του, το σχολείο αποτέλεσε βασικό χώρο μάθησης αλλά και κοινωνικής συνεύρεσης. Οι σχολικές αίθουσες λειτούργησαν ως χώροι διαμόρφωσης συλλογικής ταυτότητας, όπου συνυπήρχαν παιδιά γηγενών και προσφύγων, συμβάλλοντας στη σταδιακή κοινωνική συνοχή της κοινότητας. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, το 2ο Δημοτικό Σχολείο Κολινδρού λειτούργησε μέσα σε διαφορετικά ιστορικά συμφραζόμενα: Μεσοπόλεμος, Κατοχή, Εμφύλιος, μεταπολεμική ανασυγκρότηση, εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις και σύγχρονες προκλήσεις της εκπαίδευσης. Παρά τις αλλαγές, ο ρόλος του ως θεσμού κοινωνικής σταθερότητας παρέμεινε διαχρονικός. Η συμβολή του σχολείου δεν περιορίζεται αποκλειστικά στη μετάδοση γνωστικών αντικειμένων. Αντίθετα, συνδέεται με τη διαμόρφωση στάσεων, αξιών και κοινωνικών δεξιοτήτων, στοιχεία που επέτρεψαν σε γενιές μαθητών να ενταχθούν ενεργά στον κοινωνικό και επαγγελματικό ιστό της περιοχής.
Η συμπλήρωση 100 ετών από την έναρξη λειτουργίας του 2ου Δημοτικού Σχολείου Κολινδρού προσφέρει την ευκαιρία για μια ιστορική και κοινωνική αποτίμηση της σημασίας της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σε τοπικό επίπεδο. Το σχολείο αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η εκπαίδευση συνδέεται με τη δημογραφική εξέλιξη, την κοινωνική ένταξη και τη συλλογική μνήμη. Η επετειακή αυτή χρονιά δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά λειτουργεί και ως αφετηρία προβληματισμού για το μέλλον της δημόσιας εκπαίδευσης σε μικρές κοινότητες, όπου το σχολείο εξακολουθεί να αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα κοινωνικής συνοχής και πολιτισμικής συνέχειας.
