Η συμβολή των Ελλήνων του Πόντου στην Εθνεγερσία του 1821 υπήρξε καταλυτική, αν και συχνά παραμένει στη σκιά της επίσημης ιστοριογραφίας λόγω της μετέπειτα καταστροφής του 1922. Ο Ποντιακός Ελληνισμός υπήρξε ο βασικός αιμοδότης του Αγώνα, προσφέροντας τα τρία πολυτιμότερα συστατικά για την επιτυχία του: ηγεσία, χρήμα και έμψυχο δυναμικό.
Η...
Επανάσταση φέρει ανεξίτηλη την ποντιακή σφραγίδα μέσω της οικογένειας των Υψηλαντών, που καταγόταν από την Υψηλή του Πόντου. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ως αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας, ήταν αυτός που άναψε τη σπίθα στις Ηγεμονίες, ενώ ο αδελφός του Δημήτριος ήταν εκείνος που την έσβησε νικηφόρα στην τελευταία μάχη του Αγώνα στην Πέτρα Βοιωτίας. Η θυσία τους ήταν ολοκληρωτική, καθώς η οικογένεια, με πρωτοστάτρια τη μητέρα τους Ελισάβετ, εκποίησε την τεράστια περιουσία της και πέθανε στην ένδεια για να χρηματοδοτήσει τα πλοία και τα εφόδια των αγωνιστών.
Παράλληλα, ο Πόντος αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά της Φιλικής Εταιρείας. Προσωπικότητες όπως ο Παναγιώτης Σέκερης και ο Γεώργιος Λεβέντης διέθεσαν περιουσίες ολόκληρες, ενώ η επαρχία Χαλδίας και οι μεταλλουργοί της Αργυρούπολης ενίσχυσαν το ταμείο του Αγώνα με χιλιάδες γρόσια, παρά την τεράστια απόσταση από το κέντρο των επιχειρήσεων. Ακόμη και ο Ιερός Λόχος, η ελίτ του Υψηλάντη, στελεχώθηκε σε μεγάλο βαθμό από Πόντιους σπουδαστές, γεγονός που ώθησε τον Σουλτάνο να χαρακτηρίσει τη μονάδα ως «Ποντιακή» και να εξαπολύσει άγρια αντίποινα στον Πόντο.
Το τίμημα που πλήρωσε ο Πόντος για αυτή τη συμμετοχή ήταν βαρύτατο. Ενώ στην κυρίως Ελλάδα η επανάσταση καρποφορούσε, στον Πόντο ο ελληνισμός βίωνε τη φρίκη: 4.000 Μπαφραίοι πνίγηκαν στον ποταμό Άλυ, πρόκριτοι στην Αργυρούπολη καρατομήθηκαν, και ολόκληρες κοινότητες στερήθηκαν ακόμα και το νερό ως τιμωρία. Οι αναφορές των αγωνιστών για τους «Μαυροθαλασσίτες» και τους «Τραπεζούντιους» στα πεδία των μαχών αποδεικνύουν ότι ο Πόντος δεν έμεινε θεατής, αλλά συμμετείχε ενεργά σε κάθε φάση της παλιγγενεσίας. Αν και για τον ίδιο τον Πόντο η «Ανάσταση» δεν ήρθε τότε, η προσφορά του παραμένει μια από τις πιο γενναιόδωρες σε χρήμα και τις πιο αιματοβαμμένες σε θυσία σελίδες της ελληνικής ιστορίας.
«Η Ελλάς ανέστη, η Ελλάς ηγέρθη, η Ελλάς αληθώς Ανέστη». Για τον Πόντο, όμως, «...Ανάσταση καμιά».
Δυστυχώς τα κλαριά δεν άνθισαν στον Πόντο, ούτε και η γης έβγαλε χορτάρι. Η προσφορά των Ποντίων όμως στην Ελληνική Επανάσταση ήταν γενναιόδωρη σε χρήμα και ποτισμένη με το αίμα μιας θυσίας που συγκλονίζει τις σελίδες της ιστορίας μας.
Μην κλαις, μην κλαις Αϊ-Γιάννε μου, και μη δερνοκοπάσαι.
Η Ρωμανία πέρασεν, η Ρωμανία επάρθεν.
Η Ρωμανία κι αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο.
Παράλληλα, ο Πόντος αποτέλεσε τη ραχοκοκαλιά της Φιλικής Εταιρείας. Προσωπικότητες όπως ο Παναγιώτης Σέκερης και ο Γεώργιος Λεβέντης διέθεσαν περιουσίες ολόκληρες, ενώ η επαρχία Χαλδίας και οι μεταλλουργοί της Αργυρούπολης ενίσχυσαν το ταμείο του Αγώνα με χιλιάδες γρόσια, παρά την τεράστια απόσταση από το κέντρο των επιχειρήσεων. Ακόμη και ο Ιερός Λόχος, η ελίτ του Υψηλάντη, στελεχώθηκε σε μεγάλο βαθμό από Πόντιους σπουδαστές, γεγονός που ώθησε τον Σουλτάνο να χαρακτηρίσει τη μονάδα ως «Ποντιακή» και να εξαπολύσει άγρια αντίποινα στον Πόντο.
Το τίμημα που πλήρωσε ο Πόντος για αυτή τη συμμετοχή ήταν βαρύτατο. Ενώ στην κυρίως Ελλάδα η επανάσταση καρποφορούσε, στον Πόντο ο ελληνισμός βίωνε τη φρίκη: 4.000 Μπαφραίοι πνίγηκαν στον ποταμό Άλυ, πρόκριτοι στην Αργυρούπολη καρατομήθηκαν, και ολόκληρες κοινότητες στερήθηκαν ακόμα και το νερό ως τιμωρία. Οι αναφορές των αγωνιστών για τους «Μαυροθαλασσίτες» και τους «Τραπεζούντιους» στα πεδία των μαχών αποδεικνύουν ότι ο Πόντος δεν έμεινε θεατής, αλλά συμμετείχε ενεργά σε κάθε φάση της παλιγγενεσίας. Αν και για τον ίδιο τον Πόντο η «Ανάσταση» δεν ήρθε τότε, η προσφορά του παραμένει μια από τις πιο γενναιόδωρες σε χρήμα και τις πιο αιματοβαμμένες σε θυσία σελίδες της ελληνικής ιστορίας.
«Η Ελλάς ανέστη, η Ελλάς ηγέρθη, η Ελλάς αληθώς Ανέστη». Για τον Πόντο, όμως, «...Ανάσταση καμιά».
Δυστυχώς τα κλαριά δεν άνθισαν στον Πόντο, ούτε και η γης έβγαλε χορτάρι. Η προσφορά των Ποντίων όμως στην Ελληνική Επανάσταση ήταν γενναιόδωρη σε χρήμα και ποτισμένη με το αίμα μιας θυσίας που συγκλονίζει τις σελίδες της ιστορίας μας.
Μην κλαις, μην κλαις Αϊ-Γιάννε μου, και μη δερνοκοπάσαι.
Η Ρωμανία πέρασεν, η Ρωμανία επάρθεν.
Η Ρωμανία κι αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο.
