Στην είσοδο του χωριού Καλλικράτης της επαρχίας Σφακίων στην νότια Κρήτη σώζεται μέχρι σήμερα μια επιγραφή που θυμίζει τη συμμετοχή των Κρητών στην υπεράσπιση της Κωνσταντινούπολης το 1453.
Κεντρική μορφή της αφήγησης είναι...
ο Μανούσος Καλλικράτης, αρχηγός εθελοντικού σώματος από την Κρήτη, η οποία τότε ήταν υπό την κατοχή της Βενετίας, ο οποίος ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα του αυτοκράτορα και ξεκίνησε με πλοία και πολεμιστές για να ενισχύσει την άμυνα της πολιορκημένης Πόλης.
Σύμφωνα με το χρονικό του Γεωργίου Φραντζή, οι Κρητικοί υπερασπιστές πολέμησαν μέχρι την τελευταία στιγμή στους πύργους του Βασιλείου, του Λέοντος και του Αλεξίου. Ακόμη και όταν η Κωνσταντινούπολη είχε πλέον καταληφθεί, εκείνοι αρνήθηκαν να παραδοθούν, προτιμώντας τον θάνατο από τη σκλαβιά. Η γενναιότητά τους προκάλεσε τον θαυμασμό ακόμη και του ίδιου του Σουλτάνου, ο οποίος τελικά τους επέτρεψε να αποχωρήσουν ελεύθεροι με το πλοίο και τα όπλα τους.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά ένα χειρόγραφο που βρέθηκε το 1919 στη Μονή Βατοπαιδίου και αποδίδεται στον μοναχό Καλλίνικο. Μέσα από αυτό ζωντανεύει η πορεία των Κρητών προς την Κωνσταντινούπολη, οι δύσκολες ναυμαχίες που έδωσαν στην Προποντίδα και οι βαριές απώλειες που υπέστησαν. Ξεχωρίζει η θυσία του Μανούσου Καλλικράτη και επτά ακόμη πολεμιστών, οι οποίοι έμειναν πίσω για να καθυστερήσουν τον τουρκικό στόλο και να σωθούν οι σύντροφοί τους.
Μετά την άφιξή τους στην Πόλη, οι Κρητικοί ανέλαβαν την υπεράσπιση σημαντικών σημείων των τειχών και πολέμησαν με αυταπάρνηση μέχρι το τέλος. Ακόμη και όταν άλλοι υπερασπιστές εγκατέλειπαν τις θέσεις τους, εκείνοι συνέχισαν να μάχονται, αποδεικνύοντας την αφοσίωσή τους στην πίστη και την πατρίδα.
Τα γεγονότα αυτά ενέπνευσαν αργότερα τον ποιητή Ιωάννη Κόντο, ο οποίος συνέθεσε ιστορικό ποίημα στην κρητική διάλεκτο, εξυμνώντας τον ηρωισμό και την αυτοθυσία των Κρητών. Παράλληλα, λαϊκοί θρήνοι και παραδόσεις κράτησαν ζωντανή στη μνήμη του λαού την τραγωδία της Άλωσης και τη συμβολή της Κρήτης στην ύστατη άμυνα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Ακόμη και τα μαύρα ρούχα και τα κεφαλομάντηλα της κρητικής παράδοσης συνδέθηκαν συμβολικά με το πένθος για την πτώση της Κωνσταντινούπολης, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη μιας από τις πλέον συγκλονιστικές, άμα και τραγικές, στιγμές του Γένους.
Ε.Κ.
