Στην ένταξη στην εσωτερική έννομη τάξη των εξωτερικών ορίων υφαλοκρηπίδας που θεωρεί ότι διαθέτει η Τουρκία επικεντρώνεται κυρίως η Αθήνα, μετά τις διαρροές περί επικείμενης ανάληψης νομοθετικής πρωτοβουλίας με την κατάθεση σχετικού νομοσχεδίου στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Η επικέντρωση της Αθήνας στην...
υφαλοκρηπίδα είναι απολύτως λογική, καθώς πρόκειται για περιοχή άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων και –αναλόγως βεβαίως της μορφής που θα λάβει η τουρκική πρωτοβουλία– είναι πιθανόν να λειτουργήσει και ως ένα ακόμα επιχείρημα για την επιδείνωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, κυρίως όμως για την προσπάθεια επιβολής των τουρκικών θέσεων στο πεδίο.
Η Αθήνα εκτιμά πως η τουρκική κίνηση συνιστά «απάντηση» σε ελληνικές πρωτοβουλίες, όπως ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός και οι συμφωνίες για έρευνες νοτίως της Κρήτης.
Υπενθυμίζεται ότι η κρίση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI) εξελίχθηκε από τον Ιούλιο του 2024 και έπειτα, δηλαδή σε χρονική απόσταση σχεδόν 18 μηνών από την έναρξη της περιόδου «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο και οκτώ μηνών από την υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών (Δεκέμβριος 2023). Η δημόσια αντίδραση της Αθήνας θα εξαρτηθεί από την τελική μορφή που θα λάβει το νομοσχέδιο το οποίο θα καταθέσει η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Είναι πάντως σαφές ότι το νομοθέτημα θα κινείται στα όρια που έχουν ήδη τοποθετηθεί επί χάρτου προ περίπου ενός έτους (Απρίλιος 2025) από το Εθνικό Ερευνητικό Κέντρο Ναυτικού Δικαίου του Πανεπιστημίου της Αγκυρας (DEHUKAM). Ο χάρτης εκείνος αποτελεί μια «βεντάλια» των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και περιλαμβάνει τις διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο Πέλαγος, όχι μόνο ως προς την υφαλοκρηπίδα, αλλά και την αποκλειστική οικονομική ζώνη, τα χωρικά ύδατα, τις περιοχές ευθύνης έρευνας και διάσωσης (SAR) και τα μόνιμα πεδία βολής. Οι διεκδικήσεις αυτές γίνονται, βεβαίως, εις βάρος της Ελλάδας, καθώς στα νησιά του Αιγαίου δεν αναγνωρίζεται υφαλοκρηπίδα, ούτε και καμία άλλη επήρεια πέρα από 6 ν.μ. χωρικών υδάτων. Με βάση αυτή τη θεωρία, άλλωστε, συμφωνήθηκε και το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η τουρκική στάση
Επί της ουσίας, πάντως, η Τουρκία όχι απλώς δεν υποχωρεί από τη στάση του casus belli (το οποίο ψηφίστηκε το 1995 από την τουρκική Εθνοσυνέλευση ως μια απάντηση στην κύρωση της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας από τη Βουλή των Ελλήνων), αλλά δημιουργεί και άλλα εργαλεία ερμηνείας της διεθνούς νομιμότητας, ασχέτως αν αυτά επί της ουσίας την αναιρούν. Η Τουρκία συνηθίζει να επικαλείται μάλιστα και τη στάση των ΗΠΑ, που επίσης δεν έχουν υιοθετήσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, αποσιωπώντας βεβαίως ότι η Ουάσιγκτον αποδέχεται τις αρχές και, κυρίως, αυτές που αφορούν την επήρεια των νησιών και των νησιωτικών σχηματισμών.
Ενας από τους λόγους που η Αγκυρα προωθεί αυτό το νομοθέτημα είναι και η ανάγκη να παρουσιαστεί στην εσωτερική κοινή γνώμη ένα ευρύ πλαίσιο αντίδρασης στις πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για τη χωροθέτηση των θαλασσίων πάρκων και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, όπου για πρώτη φορά αποτυπώθηκαν σε επίσημο χάρτη της Ελληνικής Δημοκρατίας και τα απώτατα όρια των θαλασσίων ζωνών της Ελλάδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αγκυρα, επίσης, επιχειρεί να σταθεί σαφώς απέναντι στις συμφωνίες που έχει υπογράψει η Αθήνα με την Exxon Mobil για έρευνες νοτίως της Κρήτης (αγνοώντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο), αλλά και να υπενθυμίσει ότι εξακολουθεί να έχει το «πάνω χέρι» όσον αφορά την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Περιστατικά όπως αυτό της παρακώλυσης ερευνών ολλανδικού πλοίου πριν από δύο εβδομάδες, στα διεθνή ύδατα ανατολικά της Κρήτης και νοτίως του συμπλέγματος Κάσου και Καρπάθου, είναι ενδεικτικά της ψυχολογίας που επικρατεί στην Αγκυρα. Ολα αυτά γίνονται, βεβαίως, και με το βλέμμα στο εσωτερικό της Τουρκίας, όπου η αντιπολίτευση (κυρίως το κεμαλικό CHP) κατηγορεί την κυβέρνηση Ερντογάν για «ενδοτισμό» στις σχέσεις με την Ελλάδα.
Στο πεδίο των θαλασσίων ζωνών, πάντως, η Αγκυρα ακολουθεί τα τελευταία χρόνια μια αρκετά δομημένη πολιτική. Υπενθυμίζεται ότι το 2019 ανακοίνωσε στον ΟΗΕ τα απώτατα όρια της διεκδικούμενης τουρκικής υφαλοκρηπίδας μέχρι τον 28ο μεσημβρινό (νοητά νοτίως του μέσου της Ρόδου), ενώ λίγο αργότερα υπεγράφη το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Επίσης, την επόμενη χρονιά αποτυπώθηκαν στον χάρτη τα «οικόπεδα» όπου θα μπορούσε να κάνει έρευνες η ΤΡΑΟ. Υπενθυμίζεται ότι το 2020 ήταν το έτος της αντιπαράθεσης στην ανοιχτή θάλασσα, στην περιοχή που οριοθετείται ανάμεσα στα νότια του συμπλέγματος του Καστελλορίζου και στον 28ο μεσημβρινό.
Σε διαδικασία σύνταξης το νομοσχέδιο
Κωνσταντινουπολη – Ανταπόκριση. Η Αγκυρα διαρρέει πληροφορίες ότι προετοιμάζεται να καταθέσει νομοσχέδιο στο τουρκικό κοινοβούλιο για να νομιμοποιήσει περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας στο Αιγαίο και την Ανατ. Μεσόγειο, με το Bloomberg να μιλάει για πιθανότητα έντασης στο Αιγαίο.
Πηγές από τη γειτονική χώρα σημειώνουν στην «Κ» ότι το νομοσχέδιο σχεδιάζεται, δεν έχει οριστικοποιηθεί, ενώ πληροφορίες που διαρρέονται και προς τα τουρκικά Μέσα αναφέρουν ότι ίσως η βάση να είναι οι χάρτες, όπως οι επιστημονικοί χάρτες του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, δίχως όμως να έχουν καθοριστεί λεπτομέρειες.
Σύμφωνα με τουρκικές πηγές, καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία θα έχει ο Χακάν Φιντάν, ο οποίος διατηρεί διαύλους επικοινωνίας με την Αθήνα.
Αλλες αξιόπιστες πηγές επισημαίνουν ότι η Τουρκία επειδή δεν έχει κυρώσει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, εδώ και πολλά χρόνια (περισσότερα από δέκα) κάνει διαβουλεύσεις για να εντάξει στο εσωτερικό δίκαιό της τους θαλάσσιους όρους και τις λεπτομέρειες που αφορούν τις θάλασσες και πιθανότατα αυτό το εγχείρημα να έχει φτάσει στο τελικό στάδιο. Πάντως δεν επιβεβαιώνουν τις πληροφορίες ότι θα γίνουν βήματα που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ένταση μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας.
Αλλες τουρκικές πηγές τόνισαν ότι καθοριστικό ρόλο στην οριστικοποίηση του νομοσχεδίου και το εύρος του θα έχουν το υπουργείο Εξωτερικών και ο Χακάν Φιντάν, ο οποίος διατηρεί διαύλους επικοινωνίας με την Αθήνα και επιχειρεί να διατηρήσει κλίμα σταθερότητας στην περιοχή.
Διαβουλεύσεις
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, πάντως, που δημοσιεύονται στον τουρκικό Τύπο, ήδη έχουν ξεκινήσει διαβουλεύσεις με τη συμμετοχή των αρμόδιων κρατικών φορέων και ειδικών, στις οποίες σχεδιάζεται να διαμορφωθεί η νομοθεσία σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας. Η εφημερίδα Milliyet υποστηρίζει ότι η νέα νομοθεσία στοχεύει στην περιεκτική ρύθμιση και νομική βάση των τουρκικών ζωνών θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Η ίδια εφημερίδα υπενθυμίζει ότι τον Απρίλιο του περασμένου έτους η Τουρκία είχε δημοσιεύσει τον χάρτη Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού.
Το πρακτορείο Bloomberg υποστηρίζει ότι το νομοσχέδιο «αν ολοκληρωθεί, ίσως να προκαλέσει εντάσεις σε μια περιοχή με υπάρχοντα και πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου» και τονίζει ότι «είναι το πρώτο βήμα της Τουρκίας για να εδραιώσει τους ισχυρισμούς της και να δηλώσει επίσημα την ιδιοκτησία των πιθανών πόρων φυσικού αερίου».
Την περασμένη Τρίτη ο κυβερνητικός εταίρος του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο πρόεδρος του κόμματος Εθνικιστικής Δράσης, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, είχε προειδοποιήσει την Ελλάδα και την Κύπρο στην ομιλία του για τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και της ενέργειας μεταξύ Γαλλίας, Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. O κ. Μπαχτσελί είχε αναφέρει ότι «η στάση της Τουρκίας υπέρ της ειρήνης δεν σημαίνει ότι θα παραμείνει σιωπηλή σε τετελεσμένα που εξελίσσονται εις βάρος μας στην Ανατολική Μεσόγειο, στο Αιγαίο και στην Κύπρο».
Τούρκοι αξιωματούχοι που είχαν μιλήσει τις προηγούμενες ημέρες στην «Κ» είχαν δηλώσει με έμφαση ότι όταν θα μειωθεί η ένταση στο Ιράν, η Αγκυρα θα αρχίσει να ασχολείται για να αντιμετωπίσει τις προσπάθειες δημιουργίας τετελεσμένων από την Ελλάδα στο Αιγαίο και στην Ανατ. Μεσόγειο.
Η Τουρκία ως εύρος αιγιαλίτιδας ζώνης έχει τα 6 μίλια στο Αιγαίο και 12 μίλια στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα και θεωρεί ως «αιτία πολέμου» την οποιαδήποτε επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας πέραν των 6 μιλίων στο Αιγαίο.
Ωστόσο, ο κ. Φιντάν σε τηλεοπτική του συνέντευξη τον Οκτώβριο του 2025 είχε αναφέρει: «Εγώ δεν αποδέχομαι τα 12 μίλια, εσύ δεν αποδέχεσαι τα 6 μίλια, μπορούν να συζητηθούν… σε ορισμένα σημεία… αυτά συζητήθηκαν με τις διερευνητικές επαφές, προχώρησαν σε κάποια σημεία. Το πρόβλημα στο Αιγαίο δεν είναι πρόβλημα το οποίο δεν μπορεί να επιλυθεί».
