Σίγουρα έχεις βρεθεί σε αυτή τη θέση: ανοίγεις το κινητό σου για να ελέγξεις ένα μήνυμα, αλλά ξαφνικά συνειδητοποιείς ότι έχεις περάσει πάνω από μία ώρα σκρολάροντας χωρίς να το καταλάβεις. Έρευνες αποκαλύπτουν ότι...
πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβονται τρεις ψυχολογικοί μηχανισμοί που κρατούν τον εγκέφαλο κολλημένο στο scrolling, ενώ παράλληλα προσδιορίζουν πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτή την παγίδα.
Η McAfee, εταιρεία που ειδικεύεται σε λογισμικά κυβερνοασφάλειας, έχει δημιουργήσει τον όρο "Σύνδρομο Zombie Scrolling" για να περιγράψει τη συμπεριφορά αυτή στα παιδιά που ξενυχτούν με τα κινητά τους. Παρόλο που δεν είναι τυπικά αναγνωρισμένο σύνδρομο, σχετίζεται με συμπτώματα όπως η απάθεια απέναντι στις υποχρεώσεις και οι έντονες μεταπτώσεις στη διάθεση. Ακόμα και οι ενήλικες μπορεί να υποφέρουν από το λεγόμενο "scrolling syndrome", που αναφέρεται στην ψυχαναγκαστική περιήγηση στα social media.
Οι ψυχολογικοί μηχανισμοί πίσω από το scrolling
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το ατελείωτο scrolling λειτουργεί όπως ο τζόγος, καθώς απελευθερώνει ντοπαμίνη, μια χημική ουσία που σχετίζεται με την ευχαρίστηση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ανοχή, κάνοντάς μας όλο και πιο επιρρεπείς στην άσκοπη χρήση των social media. Οι ομάδες που είναι πιο ευάλωτες περιλαμβάνουν άτομα από οικογένειες με χαμηλή συνοχή, εκείνους που βιώνουν συγκρούσεις στο σπίτι, και άτομα με υψηλή παρορμητικότητα.
Μια μελέτη από το University of Duisburg-Essen στη Γερμανία, με επικεφαλής τον καθηγητή Matthias Brand, αποκάλυψε τρεις αλληλένδετους μηχανισμούς που επηρεάζουν τη χρήση του διαδικτύου:
- Η ανάγκη για συναισθηματική ανακούφιση: Το scrolling και το gaming προσφέρουν γρήγορη απόσπαση από αρνητικά συναισθήματα, γεγονός που καθιστά την online δραστηριότητα ελκυστική.
- Αυτόματη παρόρμηση: Με την πάροδο του χρόνου, το scrolling γίνεται συνήθεια και οι χρήστες δεν συνειδητοποιούν πότε το κάνουν.
- Δυσκολία στην απομάκρυνση: Ο αυτοέλεγχος μειώνεται, καθώς τα ψηφιακά ερεθίσματα αποσπούν την προσοχή.
Ειδικές πλατφόρμες και η επίδρασή τους
Η έρευνα
καταδεικνύει ότι οι διαφορετικές εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης
επηρεάζουν την ψυχική υγεία με ποικίλους τρόπους. Το Instagram, για
παράδειγμα, έχει καταδειχθεί ότι προκαλεί αρνητικά συναισθήματα όπως
ζήλια και κατωτερότητα, κυρίως λόγω της συνεχούς κοινωνικής σύγκρισης.
Αντίθετα, το TikTok φαίνεται να προσφέρει θετικές εμπειρίες, καθώς είναι
σχεδιασμένο κυρίως για ψυχαγωγικούς σκοπούς.
Μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία, με 28.434 συμμετέχοντες, επιβεβαίωσε ότι η σχεδίαση του Instagram εκμεταλλεύεται ευαίσθητα σημεία, όπως ο φόβος της απώλειας (FoMO), οδηγώντας σε εθισμό.
Πώς να σταματήσεις το ατελείωτο scrolling
Οι
επιστήμονες προτείνουν την κλινική αντιμετώπιση του scrolling ως μορφή
εθισμού. Είναι σημαντικό να επαναφέρεις τον αρχικό σου σκοπό όταν
ανοίγεις μια εφαρμογή. Μερικοί τρόποι για να το πετύχεις περιλαμβάνουν:
- Να υπενθυμίζεις στον εαυτό σου τον λόγο για τον οποίο μπήκες στην εφαρμογή, όπως να ελέγξεις ένα μήνυμα.
- Να θέτεις χρονικά όρια για τη χρήση των εφαρμογών.
- Να εστιάζεις σε πραγματικές υποχρεώσεις ή δραστηριότητες που απαιτούν την προσοχή σου.
Η έρευνα δείχνει ότι η αναγνώριση των αιτίων που σε κρατούν κολλημένο στο scrolling μπορεί να σε βοηθήσει να ανακτήσεις τον έλεγχο και να αποφύγεις τη δυσφορία που προκαλεί.
Η αύξηση της χρήσης των social media έχει δημιουργήσει νέες προκλήσεις για την ψυχική υγεία, με το scrolling να αποτελεί μια από τις πιο συνηθισμένες μορφές εθιστικής συμπεριφοράς. Είναι κρίσιμο να αναγνωρίσουμε τους ψυχολογικούς μηχανισμούς που μας κρατούν κολλημένους στην οθόνη και να αναζητήσουμε τρόπους για να επαναφέρουμε την ισορροπία στην καθημερινότητά μας. Η ενημέρωση και η αυτογνωσία είναι τα κλειδιά για να απελευθερωθούμε από αυτό τον κύκλο.
