του Νίκου Βοσδογάνη
Το άρθρο 102 του Συντάγματος ορίζει ρητά ότι κάθε μεταφορά αρμοδιότητας από το κράτος προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να συνοδεύεται από τους ανάλογους πόρους. Στην ελληνική πραγματικότητα, ωστόσο, το άρθρο αυτό αποτελεί...
το πιο συστηματικά παραβιασμένο δικαίωμα των Δήμων, με την ιστορική διαδρομή από τον «Καποδίστρια» έως τον νέο Κώδικα να συνθέτει ένα σκηνικό οικονομικής ασφυξίας.
1997 – Σχέδιο «Καποδίστριας»
Η πρώτη μεγάλη συνένωση Δήμων. Οι Δήμοι φορτώθηκαν την ευθύνη για τοπικά δίκτυα, αθλητικά κέντρα και πολιτιστικά ιδρύματα. Οι πόροι άρχισαν να καθυστερούν από τα πρώτα κιόλας χρόνια.
2010 – Πρόγραμμα «Καλλικράτης»
Η γιγάντωση του προβλήματος. Οι Δήμοι ανέλαβαν την κοινωνική πρόνοια, τους παιδικούς σταθμούς, τη συντήρηση των σχολικών κτιρίων και την πολεοδομία (ΥΔΟΜ) σύμφωνα με το airetos.gr . Η μεταφορά συνέπεσε με τα Μνημόνια, με αποτέλεσμα οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) να μειωθούν έως και 60%.
2018 – Πρόγραμμα «Κλεισθένης Ι»
Νέες ευθύνες για το περιβάλλον, την πολιτική προστασία και τη διαχείριση αδέσποτων ζώων, χωρίς μόνιμο προσωπικό και σταθερή χρηματοδότηση, παρά μόνο με έκτακτα και προσωρινά κονδύλια, όπως το πρόγραμμα «Φιλόδημος».
Τα τρία «αγκάθια» της καθημερινότητας
Σχολικά Κτίρια
Οι Δήμοι έχουν την ευθύνη για τη συντήρηση και την ασφάλεια των σχολείων, όπως ο προσεισμικός έλεγχος. Ωστόσο, τα κονδύλια που λαμβάνουν καλύπτουν οριακά ακόμη και τους λογαριασμούς ρεύματος και θέρμανσης.
Πολιτική Προστασία
όπως αναφέρει το airetos.gr Η ευθύνη για τον καθαρισμό οικοπέδων, τη διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών και τη διαχείριση πλημμυρών πέφτει στους Δήμους. Παρ’ όλα αυτά, η κρατική επιχορήγηση φτάνει συχνά στα μέσα του καλοκαιριού ή ακόμη και μετά τις καταστροφές.
Νέος Κώδικας (2026)
Η τρέχουσα διαβούλευση φέρνει στην επιφάνεια το ίδιο ακριβώς πρόβλημα. Η ΚΕΔΕ προειδοποιεί ότι οι νέες ψηφιακές και ελεγκτικές αρμοδιότητες θα καταρρεύσουν, αν δεν θεσπιστεί αυτόματος μηχανισμός απόδοσης πόρων.
Το Συνταγματικό Παράδοξο
Το Σύνταγμα προβλέπει τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των ΟΤΑ. Όταν όμως το κράτος μεταφέρει μια ευθύνη —για παράδειγμα τη συλλογή κλαδιών και εύφλεκτων υλικών για την πρόληψη πυρκαγιών— χωρίς να διαθέτει τα αντίστοιχα κονδύλια για καύσιμα, εξοπλισμό και εργατικά ημερομίσθια, μετακυλίει ουσιαστικά το πολιτικό κόστος στους Δημάρχους.
Αυτό αναγκάζει τους Δήμους είτε να αυξάνουν τα δημοτικά τέλη, επιβαρύνοντας τους δημότες, είτε να αφήνουν βασικές υπηρεσίες να υπολειτουργούν όπως αποκαλύπτει το airetos.gr.
Κρατικός Έλεγχος
Το Σύνταγμα προβλέπει ότι το κράτος ασκεί μόνο έλεγχο νομιμότητας στις πράξεις των ΟΤΑ, χωρίς να παρεμποδίζεται η διοικητική και οικονομική αυτοτέλειά τους ούτε η πρωτοβουλία και η ελευθερία δράσης τους.
Στην πράξη όμως, πολλοί αιρετοί καταγγέλλουν ότι ο έλεγχος αυτός μετατρέπεται και σε έλεγχο σκοπιμότητας.
Δήμοι και αυτοδιοικητικοί φορείς υποστηρίζουν ότι οι αυξημένες εγκρίσεις, οι πολλαπλοί διοικητικοί έλεγχοι και η εξάρτηση από κεντρικές χρηματοδοτήσεις περιορίζουν ουσιαστικά την αυτονομία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Έτσι, ενώ οι Δήμοι καλούνται να διαχειριστούν ολοένα και περισσότερες αρμοδιότητες, συχνά αδυνατούν να χαράξουν αυτόνομη πολιτική ή να προχωρήσουν άμεσα σε παρεμβάσεις, καθώς εξαρτώνται από αποφάσεις και εγκρίσεις της κεντρικής διοίκησης.
