Η τραγωδία της Ιπποδρομίου
Στις 20 Ιουνίου 1978 και ώρα 23:03, ισχυρή σεισμική δόνηση μεγέθους 6,5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ έπληξε τη Θεσσαλονίκη. Ο σεισμός, ο οποίος είχε διάρκεια 15 δευτερολέπτων και επίκεντρο ανάμεσα στις λίμνες Αγίου Βασιλείου και Βόλβης, άφησε πίσω του 49 νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και εκτεταμένες υλικές ζημιές, μετατρέποντας την πόλη σε...
σκηνικό κρίσης με μποτιλιαρισμένους δρόμους και συνεχείς σειρήνες ασθενοφόρων.
Η τραγωδία της Ιπποδρομίου
Το πιο δραματικό γεγονός της νύχτας εκείνης καταγράφηκε στην Πλατεία Ιπποδρομίου, στο κέντρο της πόλης. Εκεί σημειώθηκε η μοναδική ολοσχερής κατάρρευση κτιρίου στη Θεσσαλονίκη: μια οκταώροφη πολυκατοικία στη συμβολή των οδών Μανουσογιαννάκη και Νικηφόρου Φωκά υποχώρησε, θάβοντας στα ερείπιά της 29 ανθρώπους από τον συνολικό απολογισμό των 49 θυμάτων της τραγωδίας.
Σύμφωνα με μεταγενέστερες δηλώσεις ειδικών και σεισμολόγων, η συγκεκριμένη πολυκατοικία αποτέλεσε εξαίρεση, καθώς διαπιστώθηκε ότι είχαν πραγματοποιηθεί κακοτεχνίες και αυθαίρετες παρεμβάσεις στην αρχική αρχιτεκτονική της κατασκευή, κυρίως στον χώρο του ισογείου και του υπογείου.
Το πιο δραματικό γεγονός της νύχτας εκείνης καταγράφηκε στην Πλατεία Ιπποδρομίου, στο κέντρο της πόλης. Εκεί σημειώθηκε η μοναδική ολοσχερής κατάρρευση κτιρίου στη Θεσσαλονίκη: μια οκταώροφη πολυκατοικία στη συμβολή των οδών Μανουσογιαννάκη και Νικηφόρου Φωκά υποχώρησε, θάβοντας στα ερείπιά της 29 ανθρώπους από τον συνολικό απολογισμό των 49 θυμάτων της τραγωδίας.
Σύμφωνα με μεταγενέστερες δηλώσεις ειδικών και σεισμολόγων, η συγκεκριμένη πολυκατοικία αποτέλεσε εξαίρεση, καθώς διαπιστώθηκε ότι είχαν πραγματοποιηθεί κακοτεχνίες και αυθαίρετες παρεμβάσεις στην αρχική αρχιτεκτονική της κατασκευή, κυρίως στον χώρο του ισογείου και του υπογείου.
Στο υπόλοιπο αστικό δίκτυο, οι ζημιές ήταν εκτεταμένες αλλά όχι καθολικές. Βάσει των επίσημων καταγραφών, 3.170 κτίρια υπέστησαν σοβαρές βλάβες, ενώ σε 13.918 διαπιστώθηκαν ζημιές μέσης και μικρής κλίμακας. Λόγω του φόβου των μετασεισμών, χιλιάδες κάτοικοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, διαμένοντας για μέρες σε πρόχειρους καταυλισμούς με σκηνές σε πάρκα και γήπεδα.
Η αναζωπύρωση του αστικού μύθου της «καταραμένης πλατείας»
Η επιλεκτική κατάρρευση ενός και μόνο κτιρίου στην Πλατεία Ιπποδρομίου πυροδότησε έντονη παραφιλολογία και επανέφερε στο προσκήνιο παλιές δεισιδαιμονίες των κατοίκων. Στη συλλογική μνήμη της πόλης αναζωπυρώθηκε ο ιστορικός φόβος για την περιοχή, η οποία από το λαϊκό αίσθημα είχε χαρακτηριστεί κατά το παρελθόν ως «στοιχειωμένη» ή «αιμάσσουσα».
Η ρίζα αυτού του αστικού μύθου ανάγεται στο 390 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Μέγας Θεοδόσιος, διέταξε τη μαζική σφαγή περίπου 7.000 Θεσσαλονικέων μέσα στον χώρο του αρχαίου Ιπποδρομίου, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γότθου διοικητή της φρουράς. Παρά το γεγονός ότι η σύγχρονη επιστήμη απέδωσε την πτώση της πολυκατοικίας του 1978 αποκλειστικά σε κατασκευαστικά αίτια, η σύμπτωση της τοποθεσίας συνέδεσε στη λαϊκή φαντασία τον σεισμό με το βαρύ ιστορικό παρελθόν του σημείου.
Η αναζωπύρωση του αστικού μύθου της «καταραμένης πλατείας»
Η επιλεκτική κατάρρευση ενός και μόνο κτιρίου στην Πλατεία Ιπποδρομίου πυροδότησε έντονη παραφιλολογία και επανέφερε στο προσκήνιο παλιές δεισιδαιμονίες των κατοίκων. Στη συλλογική μνήμη της πόλης αναζωπυρώθηκε ο ιστορικός φόβος για την περιοχή, η οποία από το λαϊκό αίσθημα είχε χαρακτηριστεί κατά το παρελθόν ως «στοιχειωμένη» ή «αιμάσσουσα».
Η ρίζα αυτού του αστικού μύθου ανάγεται στο 390 μ.Χ., όταν ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Μέγας Θεοδόσιος, διέταξε τη μαζική σφαγή περίπου 7.000 Θεσσαλονικέων μέσα στον χώρο του αρχαίου Ιπποδρομίου, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γότθου διοικητή της φρουράς. Παρά το γεγονός ότι η σύγχρονη επιστήμη απέδωσε την πτώση της πολυκατοικίας του 1978 αποκλειστικά σε κατασκευαστικά αίτια, η σύμπτωση της τοποθεσίας συνέδεσε στη λαϊκή φαντασία τον σεισμό με το βαρύ ιστορικό παρελθόν του σημείου.
Η επόμενη μέρα και η εξέλιξη της περιοχής
Ο σεισμός του 1978 λειτούργησε ως αφετηρία για μια σειρά σταδιακών αλλαγών στην αντισεισμική πολιτική της χώρας. Το 1983 ιδρύθηκε ο Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ), ενώ το 1985 θεσπίστηκε η αναθεώρηση του αντισεισμικού κανονισμού, αυστηροποιώντας τις προδιαγραφές δόμησης των νέων κτιρίων.
Στο οικόπεδο της μοιραίας πολυκατοικίας δεν χτίστηκε ξανά κατοικία. Σήμερα, στο σημείο εκείνο υψώνεται το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Μέγαρο Μπίλλη), ένα ερευνητικό ίδρυμα αφιερωμένο στην καταγραφή της ιστορικής ταυτότητας της πόλης, αλλάζοντας τον χαρακτήρα ενός χώρου που σημαδεύτηκε από μια από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές στη σύγχρονη ιστορία της Θεσσαλονίκης.
