Γράφει ο Στέργιος Ι. Καλλέργης Υποψήφιος Διδάκτωρ Δημογραφίας και Ιστορίας της (Τοπικής) Εκπαίδευσης στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Η λειτουργία του Ολοήμερου Σχολείου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της σύγχρονης ελληνικής εκπαίδευσης, καθώς συνδέεται άμεσα τόσο με την εκπαιδευτική υποστήριξη των μαθητών όσο και με την κοινωνική και δημογραφική πραγματικότητα των τοπικών κοινωνιών. Το...
Ολοήμερο Σχολείο δεν περιορίζεται μόνο στην επέκταση του σχολικού ωραρίου, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός παιδαγωγικής ενίσχυσης, κοινωνικής συνοχής, ισότητας των εκπαιδευτικών ευκαιριών και υποστήριξης της οικογένειας. Ιδιαίτερα σε περιοχές όπως η Πιερία, όπου συνυπάρχουν αστικά, ημιαστικά και αγροτικά χαρακτηριστικά, η συμμετοχή των μαθητών στα Ολοήμερα Τμήματα αποτυπώνει τόσο τις εκπαιδευτικές ανάγκες όσο και τις ευρύτερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες του πληθυσμού.
Η ανάλυση των στοιχείων της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Πιερίας για τα σχολικά έτη 2024-2025 και 2025-2026 δείχνει ότι το Ολοήμερο Σχολείο εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Κατά το σχολικό έτος 2024-2025 στα Ολοήμερα Τμήματα των σχολικών μονάδων της ΔΙ.Π.Ε. Πιερίας φοιτούσαν συνολικά 3.608 μαθητές, ενώ κατά το σχολικό έτος 2025-2026 ο αριθμός μειώθηκε σε 3.486 μαθητές. Η μείωση κατά 122 μαθητές αντιστοιχεί σε ποσοστό περίπου 3,4%, γεγονός που καταδεικνύει μια ήπια αλλά σαφή υποχώρηση της μαθητικής συμμετοχής στα Ολοήμερα Τμήματα. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται πρωτίστως με τις δημογραφικές μεταβολές που παρατηρούνται τα τελευταία χρόνια στην Πιερία αλλά και στο σύνολο της χώρας. Η συνεχής μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η συρρίκνωση των νεότερων ηλικιακών ομάδων επηρεάζουν άμεσα τον αριθμό των μαθητών που εισέρχονται στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ως αποτέλεσμα, η μείωση του συνολικού μαθητικού πληθυσμού αντανακλάται και στον αριθμό των μαθητών που επιλέγουν ή έχουν τη δυνατότητα να φοιτήσουν στο Ολοήμερο Πρόγραμμα.
Εξετάζοντας αναλυτικότερα τη φοίτηση ανά τάξη στα δημοτικά σχολεία, διαπιστώνεται ότι το σχολικό έτος 2024-2025 οι μαθητές του Ολοήμερου Προγράμματος κατανέμονταν ως εξής: 1.004 μαθητές στην Α΄ τάξη, 946 στη Β΄, 1.008 στη Γ΄, 952 στη Δ΄, 858 στην Ε΄ και 694 στη ΣΤ΄ τάξη. Κατά το σχολικό έτος 2025-2026 οι αντίστοιχοι αριθμοί διαμορφώθηκαν σε 936 μαθητές στην Α΄ τάξη, 1.010 στη Β΄, 966 στη Γ΄, 960 στη Δ΄, 788 στην Ε΄ και 668 στη ΣΤ΄ τάξη. Η σύγκριση των δύο σχολικών ετών παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Παρατηρείται σημαντική μείωση στην Α΄ τάξη κατά 68 μαθητές, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τη μείωση των γεννήσεων των αντίστοιχων ετών. Αντίθετα, η Β΄ τάξη εμφανίζει αύξηση κατά 64 μαθητές, στοιχείο που πιθανότατα οφείλεται στη μετακίνηση των μαθητών της προηγούμενης Α΄ τάξης προς τη Β΄ καθώς και στη διατήρηση υψηλών ποσοστών συμμετοχής στο Ολοήμερο Πρόγραμμα. Η Γ΄ τάξη παρουσιάζει μείωση κατά 42 μαθητές, η Ε΄ τάξη κατά 70 μαθητές και η ΣΤ΄ τάξη κατά 26 μαθητές, ενώ η Δ΄ τάξη εμφανίζει σχεδόν σταθερότητα με οριακή αύξηση 8 μαθητών. Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι η δημογραφική συρρίκνωση επηρεάζει περισσότερο τις μικρότερες και τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες του Δημοτικού Σχολείου.
Σημαντική είναι επίσης η συμβολή των Ολοήμερων Νηπιαγωγείων. Κατά το σχολικό έτος 2024-2025 φοιτούσαν σε αυτά 877 νήπια και προνήπια, ενώ το 2025-2026 ο αριθμός περιορίστηκε στα 822 παιδιά. Η μείωση κατά 55 νήπια αντιστοιχεί σε ποσοστό περίπου 6,3%, ποσοστό αισθητά μεγαλύτερο από εκείνο που παρατηρείται στα δημοτικά σχολεία. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένδειξη ότι η υπογεννητικότητα αρχίζει να αποτυπώνεται με ακόμη μεγαλύτερη ένταση στις μικρότερες ηλικιακές βαθμίδες της εκπαίδευσης και προοιωνίζεται περαιτέρω μείωση του μαθητικού δυναμικού τα επόμενα χρόνια.
Σε επίπεδο σχολικών μονάδων, τα στοιχεία αναδεικνύουν διαφοροποιήσεις που συνδέονται με τις τοπικές πληθυσμιακές μεταβολές. Ορισμένα σχολεία παρουσιάζουν σημαντική αύξηση των μαθητών του Ολοήμερου Προγράμματος. Ενδεικτικά, το 7ο Δημοτικό Σχολείο Κατερίνης αύξησε τη συμμετοχή του κατά 25 μαθητές, το 2ο Δημοτικό Σχολείο Κατερίνης «Χρίστος Τσολάκης» κατά 16 μαθητές, το Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Λόφου κατά 11 μαθητές, ενώ το 16ο και το 8ο Δημοτικό Σχολείο Κατερίνης παρουσίασαν αύξηση κατά 10 μαθητές αντίστοιχα. Οι αυξήσεις αυτές πιθανότατα σχετίζονται με τοπικές δημογραφικές ανακατατάξεις, νέες εγγραφές οικογενειών στις συγκεκριμένες περιοχές.
Αντίθετα, ορισμένα σχολεία καταγράφουν αξιοσημείωτη μείωση. Το Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Γανοχώρας εμφανίζει μείωση κατά 21 μαθητές, το 3ο Δημοτικό Σχολείο Αιγινίου κατά 20 μαθητές, το Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Περίστασης κατά 16 μαθητές και το 1ο Δημοτικό Σχολείο Αιγινίου κατά 16 μαθητές. Παρόμοια εικόνα παρατηρείται και σε ορισμένα νηπιαγωγεία της Κατερίνης, όπου οι απώλειες μαθητών είναι σημαντικές. Οι διαφοροποιήσεις αυτές αντανακλούν τις άνισες δημογραφικές εξελίξεις μεταξύ των επιμέρους περιοχών του νομού.
Από παιδαγωγική άποψη, η διατήρηση υψηλού αριθμού μαθητών στα Ολοήμερα Τμήματα αποδεικνύει ότι οι οικογένειες της Πιερίας εξακολουθούν να θεωρούν τον θεσμό ιδιαίτερα χρήσιμο. Το Ολοήμερο Σχολείο προσφέρει πρόσθετο διδακτικό χρόνο, ενισχύει τη μελέτη και προετοιμασία των μαθητών, συμβάλλει στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, δημιουργικότητας και συνεργατικότητας και μειώνει τις εκπαιδευτικές ανισότητες που προκύπτουν από το διαφορετικό κοινωνικό και οικονομικό υπόβαθρο των οικογενειών. Παράλληλα, υποστηρίζει ουσιαστικά τους εργαζόμενους γονείς, διευκολύνοντας τη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής.
Συνολικά, η συγκριτική εξέταση των σχολικών ετών 2024-2025 και 2025-2026 οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το Ολοήμερο Σχολείο στη ΔΙ.Π.Ε. Πιερίας εξακολουθεί να αποτελεί θεσμό υψηλής εκπαιδευτικής και κοινωνικής αξίας. Ωστόσο, η σταδιακή μείωση του αριθμού των μαθητών, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικιακές ομάδες και στα νηπιαγωγεία, αντανακλά τις επιπτώσεις της δημογραφικής κρίσης που αντιμετωπίζει ο νομός. Η εξέλιξη αυτή καθιστά αναγκαίο τον μακροπρόθεσμο εκπαιδευτικό σχεδιασμό, την ενίσχυση της ελκυστικότητας των Ολοήμερων Προγραμμάτων και την προσαρμογή της σχολικής οργάνωσης στις νέες δημογραφικές συνθήκες. Παρά τη μείωση της φοίτησης, τα ποσοτικά δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι ο θεσμός παραμένει ισχυρός, λειτουργικός και απαραίτητος για την εκπαιδευτική και κοινωνική ανάπτυξη της Πιερίας.
