Κωνσταντίνος Χατζηιωαννίδης
Αν υπάρχει μία λέξη που επαναλαμβάνεται σχεδόν μονότονα στις δημοσκοπήσεις, αυτή είναι η «σταθερότητα». Οι πολίτες δηλώνουν ότι την επιθυμούν, την αναζητούν και τη θεωρούν απαραίτητη προϋπόθεση για το μέλλον της χώρας. Και έχουν δίκιο. Ύστερα...
από δεκαπέντε χρόνια οικονομικών, κοινωνικών και γεωπολιτικών αναταράξεων, η ανάγκη για ασφάλεια και προοπτική είναι απολύτως φυσιολογική.
Εκείνο όμως που δεν είναι καθόλου αυτονόητο είναι η πολιτική μετάφραση αυτού του αιτήματος. Πώς και γιατί έχει εμπεδωθεί η αντίληψη ότι σταθερότητα σημαίνει υποχρεωτικά μία ακόμη κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας; Πότε αποφασίστηκε ότι η σταθερότητα έχει αποκλειστικά γαλάζιο χρώμα και ότι κάθε άλλη πολιτική επιλογή συνιστά κίνδυνο ή περιπέτεια;
Αξίζει να κοιτάξουμε την πραγματικότητα κατάματα.
Η Ελλάδα των τελευταίων ετών είναι μια χώρα όπου οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται με ανησυχητικό ρυθμό. Μια χώρα όπου η ακρίβεια έχει γίνει μόνιμος εφιάλτης για τα νοικοκυριά, όπου η κερδοσκοπία συχνά μοιάζει να λειτουργεί ανεξέλεγκτα και όπου η ανάπτυξη δεν διαχέεται ισόρροπα στην κοινωνία αλλά συγκεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στα χέρια λίγων.
Είναι επίσης μια χώρα που βρέθηκε επανειλημμένα στο επίκεντρο διεθνών επικρίσεων για ζητήματα κράτους δικαίου, θεσμικής λειτουργίας και διαφάνειας. Μια χώρα που συγκλονίστηκε από υποθέσεις παρακολουθήσεων, από σκάνδαλα που παραμένουν ανοιχτά στη συνείδηση της κοινής γνώμης, από απευθείας αναθέσεις που δημιούργησαν εύλογα ερωτήματα και από μια διάχυτη αίσθηση ότι για ορισμένους ισχύουν διαφορετικοί κανόνες απ' ό,τι για τους υπόλοιπους πολίτες.
Αν όλα αυτά συνιστούν σταθερότητα, τότε πρόκειται για τη σταθερότητα των ανισοτήτων. Τη σταθερότητα της ακρίβειας. Τη σταθερότητα των υπερκερδών για τους λίγους και της καθημερινής αγωνίας για τους πολλούς. Τη σταθερότητα μιας δημοκρατίας που δοκιμάζεται και θεσμών που χάνουν σταδιακά το κύρος και την αξιοπιστία τους.
Η σταθερότητα όμως δεν μπορεί να ταυτίζεται με την ακινησία. Ούτε με τη μονιμοποίηση προβλημάτων που χρόνο με τον χρόνο γίνονται βαθύτερα. Δεν μπορεί να σημαίνει ότι μια κοινωνία οφείλει να αποδέχεται ως φυσιολογικές τις αδικίες, επειδή φοβάται την αλλαγή.
Υπάρχει και μια άλλη αντίληψη για τη σταθερότητα. Η σταθερότητα που πηγάζει από μια ισχυρή κοινωνική πλειοψηφία με προοδευτικό πρόσημο. Η σταθερότητα που βασίζεται στην κοινωνική συνοχή και όχι στις ανισότητες. Στην ενίσχυση του εισοδήματος των πολιτών και όχι στη συρρίκνωσή του. Στην αποτελεσματική αντιμετώπιση της ακρίβειας και της κερδοσκοπίας και όχι στην παθητική παρακολούθησή τους.
Υπάρχει η σταθερότητα που προκύπτει από την αποκατάσταση του κράτους δικαίου, από την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των θεσμών, από την επαναφορά της λογοδοσίας και της διαφάνειας ως αδιαπραγμάτευτων αρχών της δημόσιας ζωής. Η σταθερότητα που δεν φοβάται τη διερεύνηση των σκανδάλων, την αποκάλυψη της αλήθειας και την απόδοση ευθυνών όπου αυτές υπάρχουν. Γιατί η δημοκρατία δεν απειλείται από την αλήθεια· απειλείται από τη συγκάλυψη.
Και βεβαίως υπάρχει η σταθερότητα μιας εξωτερικής πολιτικής που υπηρετεί πρωτίστως το εθνικό συμφέρον. Μιας πολυδιάστατης πολιτικής που δεν εγκλωβίζεται σε μονοδιάστατες επιλογές, που διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας, που ενισχύει τον διεθνή ρόλο της χώρας ως παράγοντα ειρήνης, συνεργασίας και σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή.
Η μεγάλη πολιτική συζήτηση των επόμενων ημερών, μηνών και ετών δεν θα αφορά λοιπόν το αν οι πολίτες θέλουν σταθερότητα. Αυτό είναι δεδομένο. Θα αφορά το περιεχόμενο της σταθερότητας. Θα αφορά το εάν η χώρα θα συνεχίσει στον ίδιο δρόμο, θεωρώντας ότι δεν υπάρχει εναλλακτική, ή αν θα επιλέξει μια νέα προοδευτική πορεία που θα επιχειρήσει να θεραπεύσει τις πληγές που άφησαν πίσω τους οι πολιτικές των τελευταίων ετών.
Γιατί η ιστορία διδάσκει ότι οι κοινωνίες δεν προοδεύουν όταν συγχέουν τη σταθερότητα με τη συντήρηση. Προοδεύουν όταν έχουν το θάρρος να αλλάζουν πορεία, διατηρώντας σταθερές μόνο τις αξίες της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και της κοινωνικής αλληλεγγύης.
Και ίσως το πραγματικό δίλημμα της επόμενης περιόδου να μην είναι «σταθερότητα ή αστάθεια», όπως επιχειρείται να παρουσιαστεί. Ίσως το πραγματικό δίλημμα να είναι πολύ πιο απλό.
Σταθερότητα για τους πολλούς ή σταθερότητα για τους λίγους;
Σταθερότητα της προόδου ή σταθερότητα της παρακμής;
Σταθερότητα της δημοκρατικής αναγέννησης ή σταθερότητα της φθοράς;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που αργά ή γρήγορα θα κληθεί να απαντήσει η ελληνική κοινωνία.
