«Θέλουμε ο επισκέπτης να γνωρίσει ολόκληρη την ιστορία, τον πολιτισμό και την καθημερινότητα του τόπου μας»
Η περιοχή του Ολύμπου περνά σε μια νέα εποχή μετά την ομόφωνη εγγραφή της στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μικτό Αγαθό. Η απόφαση αυτή αποτελεί διεθνή αναγνώριση της ιδιαίτερης φυσικής και πολιτιστικής αξίας του εμβληματικού βουνού.
«Η εγγραφή του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως...
«Η εγγραφή του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως...
Μικτό Αγαθό αποτελεί μια αντανάκλαση στην οικουμένη της μοναδικής συνύπαρξης φυσικού και πολιτιστικού πλούτου που χαρακτηρίζει το βουνό των θεών», δηλώνει ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου Βαγγέλης Γερολιόλιος. «Για τον Δήμο Δίου-Ολύμπου η εξέλιξη αυτή αποτελεί ευκαιρία για βιώσιμη ανάπτυξη, ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, προβολή της πολιτιστικής μας ταυτότητας, της γαστρονομίας και των εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Ταυτόχρονα όμως αποτελεί μεγάλη ευθύνη, γιατί η διεθνής αυτή αναγνώριση δεν μπορεί να γίνει αφετηρία άναρχης τουριστικής ανάπτυξης», προσθέτει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Η πρόκληση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του μοναδικού οικοσυστήματος και στη δυνατότητα περισσότερων ανθρώπων να γνωρίσουν το μοναδικό τοπίο του βουνού. «Η μεγάλη πρόκληση είναι να πετύχουμε τη χρυσή τομή. Πιστεύω ότι η απάντηση βρίσκεται στην οργάνωση, στην επιστημονική τεκμηρίωση και στην περιβαλλοντική εκπαίδευση», σημειώνει ο κ. Γερολόλιος, που κάνει λόγο για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης επισκεπτών, αναβάθμιση των υποδομών, βελτίωση των μονοπατιών, της σήμανσης και των σημείων πληροφόρησης, αλλά και τη σύνδεση του Ολύμπου με το ευρύτερο πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής, από το Δίον και τα Αρχαία Λείβηθρα μέχρι το Κάστρο του Πλαταμώνα, τους παραδοσιακούς οικισμούς και τα τοπικά προϊόντα. «Θέλουμε ο επισκέπτης να γνωρίσει όχι μόνο την κορυφή του Ολύμπου, αλλά ολόκληρη την ιστορία, τον πολιτισμό και την καθημερινότητα του τόπου μας», υπογραμμίζει.
Ο ίδιος χαρακτηρίζει κρίσιμη την αξιοποίηση των έργων που έχουν ήδη ανακοινωθεί για την περιοχή και αφορούν κυρίως τη βελτίωση των υποδομών που είναι απαραίτητες για να υποδεχθούν τον ολοένα αυξανόμενο αριθμό επισκεπτών και εκτιμά ότι μέσα στα επόμενα δύο χρόνια θα έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.
Η πρόκληση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του μοναδικού οικοσυστήματος και στη δυνατότητα περισσότερων ανθρώπων να γνωρίσουν το μοναδικό τοπίο του βουνού. «Η μεγάλη πρόκληση είναι να πετύχουμε τη χρυσή τομή. Πιστεύω ότι η απάντηση βρίσκεται στην οργάνωση, στην επιστημονική τεκμηρίωση και στην περιβαλλοντική εκπαίδευση», σημειώνει ο κ. Γερολόλιος, που κάνει λόγο για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης επισκεπτών, αναβάθμιση των υποδομών, βελτίωση των μονοπατιών, της σήμανσης και των σημείων πληροφόρησης, αλλά και τη σύνδεση του Ολύμπου με το ευρύτερο πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής, από το Δίον και τα Αρχαία Λείβηθρα μέχρι το Κάστρο του Πλαταμώνα, τους παραδοσιακούς οικισμούς και τα τοπικά προϊόντα. «Θέλουμε ο επισκέπτης να γνωρίσει όχι μόνο την κορυφή του Ολύμπου, αλλά ολόκληρη την ιστορία, τον πολιτισμό και την καθημερινότητα του τόπου μας», υπογραμμίζει.
Ο ίδιος χαρακτηρίζει κρίσιμη την αξιοποίηση των έργων που έχουν ήδη ανακοινωθεί για την περιοχή και αφορούν κυρίως τη βελτίωση των υποδομών που είναι απαραίτητες για να υποδεχθούν τον ολοένα αυξανόμενο αριθμό επισκεπτών και εκτιμά ότι μέσα στα επόμενα δύο χρόνια θα έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.
«Πριν από 20 χρόνια ήμασταν σχεδόν οι “τρελοί” που ανεβαίναμε στο βουνό»
Κάτω από τις κορυφές που πριν από περισσότερο από έναν αιώνα πάτησαν για πρώτη φορά ο Χρήστος Κάκαλος μαζί με τους Ελβετούς Φρεντερίκ Μπουασόννας και Ντάνιελ Μποντ-Μπόβι, οι άνθρωποι του βουνού γνωρίζουν καλά ότι η αξία του Ολύμπου δεν μετριέται μόνο σε μέτρα υψομέτρου ή με βάση τη μυθολογία, αλλά με τον τρόπο με τον οποίο καταφέρνει ακόμη να εμπνέει σεβασμό.
Η εικόνα του Ολύμπου έχει αλλάξει πολύ τις τελευταίες δεκαετίες. Εκεί που άλλοτε συναντούσε κανείς κυρίως ορειβάτες, φυσιολάτρες και τους λίγους «μυημένους» που γνώριζαν τα μονοπάτια του, σήμερα φτάνουν επισκέπτες από κάθε γωνιά του κόσμου. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ευκολότερη πρόσβαση στην πληροφορία και η διαρκώς αυξανόμενη φήμη του βουνού έχουν πολλαπλασιάσει το ενδιαφέρον. Η ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO εκτιμάται ότι θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο αυτή την τάση.
Για τον διεθνή οδηγό βουνού, πρόεδρο του ΕΟΣ Λιτοχώρου και διαχειριστή του καταφυγίου της Πετρόστρουγκας, Χαράλαμπο Μαρινίδη, η αναγνώριση αποτελεί αναμφίβολα μια θετική εξέλιξη. Δεν κρύβει όμως ότι συνοδεύεται από ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν εγκαίρως. «Θεωρώ ότι η ένταξη στην UNESCO θα διαφοροποιήσει κυρίως το είδος και την ποιότητα του τουρισμού. Υπάρχουν άνθρωποι σε όλο τον κόσμο που επιλέγουν συνειδητά να επισκέπτονται μόνο μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αυτή η κατηγορία επισκεπτών πιθανότατα θα έρθει πλέον και στον Όλυμπο. Το θέμα όμως είναι πώς θα αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία και τι υπηρεσίες θα είμαστε σε θέση να προσφέρουμε», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Ο ίδιος θυμάται τη συνάντηση που είχε με την αποστολή της UNESCO κατά την προετοιμασία της υποψηφιότητας. Ως άνθρωπος του βουνού, το πρώτο που τον απασχόλησε ήταν αν η ένταξη θα άλλαζε την ίδια τη φιλοσοφία της ορειβασίας. «Η απάντησή τους ήταν ξεκάθαρη. Η UNESCO δεν επιβάλλει τέτοιους κανόνες. Αξιολογεί αν μια χώρα προστατεύει σωστά το μνημείο της. Από εκεί και πέρα, το πώς θα εφαρμοστεί η προστασία είναι δική μας ευθύνη», αναφέρει και εκφράζει τον προβληματισμό του: «Οι νόμοι υπάρχουν ήδη. Για παράδειγμα, η ελεύθερη κατασκήνωση μέσα στον Εθνικό Δρυμό απαγορεύεται. Κι όμως, βλέπουμε κάθε χρόνο δεκάδες αντίσκηνα στο βουνό. Δεν είναι μόνο ότι παραβιάζεται ο νόμος. Είναι ότι κάθε κατασκήνωση δημιουργεί ανάγκες που επιβαρύνουν το οικοσύστημα. Αν δεν εφαρμοστούν στην πράξη όσα ήδη προβλέπονται, καμία διεθνής διάκριση από μόνη της δεν αρκεί», τονίζει.
Κάτω από τις κορυφές που πριν από περισσότερο από έναν αιώνα πάτησαν για πρώτη φορά ο Χρήστος Κάκαλος μαζί με τους Ελβετούς Φρεντερίκ Μπουασόννας και Ντάνιελ Μποντ-Μπόβι, οι άνθρωποι του βουνού γνωρίζουν καλά ότι η αξία του Ολύμπου δεν μετριέται μόνο σε μέτρα υψομέτρου ή με βάση τη μυθολογία, αλλά με τον τρόπο με τον οποίο καταφέρνει ακόμη να εμπνέει σεβασμό.
Η εικόνα του Ολύμπου έχει αλλάξει πολύ τις τελευταίες δεκαετίες. Εκεί που άλλοτε συναντούσε κανείς κυρίως ορειβάτες, φυσιολάτρες και τους λίγους «μυημένους» που γνώριζαν τα μονοπάτια του, σήμερα φτάνουν επισκέπτες από κάθε γωνιά του κόσμου. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ευκολότερη πρόσβαση στην πληροφορία και η διαρκώς αυξανόμενη φήμη του βουνού έχουν πολλαπλασιάσει το ενδιαφέρον. Η ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO εκτιμάται ότι θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο αυτή την τάση.
Για τον διεθνή οδηγό βουνού, πρόεδρο του ΕΟΣ Λιτοχώρου και διαχειριστή του καταφυγίου της Πετρόστρουγκας, Χαράλαμπο Μαρινίδη, η αναγνώριση αποτελεί αναμφίβολα μια θετική εξέλιξη. Δεν κρύβει όμως ότι συνοδεύεται από ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν εγκαίρως. «Θεωρώ ότι η ένταξη στην UNESCO θα διαφοροποιήσει κυρίως το είδος και την ποιότητα του τουρισμού. Υπάρχουν άνθρωποι σε όλο τον κόσμο που επιλέγουν συνειδητά να επισκέπτονται μόνο μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αυτή η κατηγορία επισκεπτών πιθανότατα θα έρθει πλέον και στον Όλυμπο. Το θέμα όμως είναι πώς θα αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία και τι υπηρεσίες θα είμαστε σε θέση να προσφέρουμε», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Ο ίδιος θυμάται τη συνάντηση που είχε με την αποστολή της UNESCO κατά την προετοιμασία της υποψηφιότητας. Ως άνθρωπος του βουνού, το πρώτο που τον απασχόλησε ήταν αν η ένταξη θα άλλαζε την ίδια τη φιλοσοφία της ορειβασίας. «Η απάντησή τους ήταν ξεκάθαρη. Η UNESCO δεν επιβάλλει τέτοιους κανόνες. Αξιολογεί αν μια χώρα προστατεύει σωστά το μνημείο της. Από εκεί και πέρα, το πώς θα εφαρμοστεί η προστασία είναι δική μας ευθύνη», αναφέρει και εκφράζει τον προβληματισμό του: «Οι νόμοι υπάρχουν ήδη. Για παράδειγμα, η ελεύθερη κατασκήνωση μέσα στον Εθνικό Δρυμό απαγορεύεται. Κι όμως, βλέπουμε κάθε χρόνο δεκάδες αντίσκηνα στο βουνό. Δεν είναι μόνο ότι παραβιάζεται ο νόμος. Είναι ότι κάθε κατασκήνωση δημιουργεί ανάγκες που επιβαρύνουν το οικοσύστημα. Αν δεν εφαρμοστούν στην πράξη όσα ήδη προβλέπονται, καμία διεθνής διάκριση από μόνη της δεν αρκεί», τονίζει.
Ο Χαράλαμπος Μαρινίδης μεγάλωσε στο Λιτόχωρο. Από παιδί έκανε αναρρίχηση και σκι στις πλαγιές του Ολύμπου, ενώ αργότερα εκπαιδεύτηκε στη Γαλλία ως διεθνής οδηγός βουνού, φέρνοντας την εμπειρία των Άλπεων στην Ελλάδα. Μέσα από αυτή τη διαδρομή έχει δει τον Όλυμπο να αλλάζει. «Πριν από είκοσι χρόνια ήμασταν σχεδόν οι “τρελοί” που ανεβαίναμε στο βουνό. Οι περισσότεροι ήταν ντόπιοι ή άνθρωποι που ασχολούνταν σοβαρά με την ορειβασία. Τότε ακουγόταν ότι ο Όλυμπος δεχόταν περίπου 100.000 με 150.000 επισκέπτες τον χρόνο. Σήμερα γίνεται λόγος για περισσότερους από 400.000. Δεν ξέρω αν υπάρχει ακριβής μελέτη που να δείχνει πόσοι ανεβαίνουν πραγματικά, πόσοι μένουν χαμηλά ή ποια είναι η φέρουσα ικανότητα του βουνού. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί», σημειώνει.
Η εμπειρία του από το εξωτερικό τον οδηγεί σε μια ακόμη παρατήρηση. Όπως λέει, ένας επισκέπτης που επιλέγει έναν μεγάλο ορεινό προορισμό δεν ενδιαφέρεται μόνο για το τοπίο αλλά και για την αίσθηση ασφάλειας. «Στις Άλπεις το πρώτο πράγμα που ρωτά ένας επισκέπτης είναι τι γίνεται σε περίπτωση ατυχήματος. Η εναέρια διάσωση θεωρείται αυτονόητη. Στην Ελλάδα ακόμη συζητάμε για κάτι που έχει θεσμοθετηθεί αλλά δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Αν η αναγνώριση της UNESCO συμβάλει ώστε να αποκτήσουμε καλύτερες υπηρεσίες διάσωσης και συνολικά καλύτερη οργάνωση, τότε θα πρόκειται για μια πραγματικά θετική εξέλιξη», καταλήγει.
Η εμπειρία του από το εξωτερικό τον οδηγεί σε μια ακόμη παρατήρηση. Όπως λέει, ένας επισκέπτης που επιλέγει έναν μεγάλο ορεινό προορισμό δεν ενδιαφέρεται μόνο για το τοπίο αλλά και για την αίσθηση ασφάλειας. «Στις Άλπεις το πρώτο πράγμα που ρωτά ένας επισκέπτης είναι τι γίνεται σε περίπτωση ατυχήματος. Η εναέρια διάσωση θεωρείται αυτονόητη. Στην Ελλάδα ακόμη συζητάμε για κάτι που έχει θεσμοθετηθεί αλλά δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Αν η αναγνώριση της UNESCO συμβάλει ώστε να αποκτήσουμε καλύτερες υπηρεσίες διάσωσης και συνολικά καλύτερη οργάνωση, τότε θα πρόκειται για μια πραγματικά θετική εξέλιξη», καταλήγει.
«Όσοι έρχονται στο βουνό να το προσέχουν και να το σέβονται»
Έχει ζήσει σχεδόν όλη της τη ζωή στον Όλυμπο. Η Μαρία Ζολώτα, διαχειρίστρια του ιστορικού καταφυγίου «Σπήλιος Αγαπητός», κόρη του πρώτου διαχειριστή του καταφυγίου, βρίσκεται εκεί επίσημα από το 2001, ενώ, όπως λέει, ανεβαίνει στο βουνό από παιδί. «Το βουνό το πονάω. Ζω εδώ έξι μήνες τον χρόνο. Δεν είναι απλώς η δουλειά μου, είναι το σπίτι μου. Γι’ αυτό θέλω όσοι έρχονται να το προσέχουν και να το σέβονται», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Μέσα στα χρόνια έχει καταγράψει επισκέπτες που πέρασαν από το καταφύγιο, που προέρχονται από 70 διαφορετικές χώρες. «Ο καθένας έρχεται για διαφορετικό λόγο. Άλλος επειδή είναι το μυθικό βουνό των θεών. Άλλος επειδή θέλει να ανέβει στην ψηλότερη κορυφή της Ελλάδας, τον Μύτικα. Άλλος για τη χλωρίδα και την πανίδα. Ο Όλυμπος είχε ήδη τεράστια αναγνωρισιμότητα, αλλά θεωρώ πως τώρα απέκτησε και επίσημα τη θέση που του αναλογεί στον παγκόσμιο χάρτη της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς», αναφέρει.
Η ίδια, ωστόσο, δεν κρύβει ότι η μεγαλύτερη επιθυμία της είναι η νέα αυτή διάκριση να μεταφραστεί σε ουσιαστική προστασία του βουνού. «Υπάρχουν προβλήματα από την ανθρώπινη παρουσία. Υπάρχουν άνθρωποι που κατασκηνώνουν παράνομα, ανάβουν φωτιές, δεν σέβονται πάντα τους κανόνες. Αυτό που χρειάζεται είναι καλύτερη φύλαξη και περισσότερο προσωπικό. Υπηρεσίες όπως το Δασαρχείο είναι υποστελεχωμένες και κάνουν ό,τι μπορούν. Πιστεύω όμως ότι με καλή συνεργασία όλων των φορέων αυτά τα ζητήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν», λέει η κ. Ζολώτα, που εκτιμά ότι η διεθνής αναγνώριση θα έχει πραγματικό νόημα μόνο αν συνοδευτεί από έργα. «Θα ήθελα αυτή η αναγνώριση να φέρει βελτιώσεις που θα ωφελήσουν πραγματικά το βουνό. Καλύτερα μονοπάτια, γεφυράκια, σήμανση, υποδομές που θα κάνουν την εμπειρία του επισκέπτη ασφαλέστερη χωρίς να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του Ολύμπου», καταλήγει.
Η ίδια, ωστόσο, δεν κρύβει ότι η μεγαλύτερη επιθυμία της είναι η νέα αυτή διάκριση να μεταφραστεί σε ουσιαστική προστασία του βουνού. «Υπάρχουν προβλήματα από την ανθρώπινη παρουσία. Υπάρχουν άνθρωποι που κατασκηνώνουν παράνομα, ανάβουν φωτιές, δεν σέβονται πάντα τους κανόνες. Αυτό που χρειάζεται είναι καλύτερη φύλαξη και περισσότερο προσωπικό. Υπηρεσίες όπως το Δασαρχείο είναι υποστελεχωμένες και κάνουν ό,τι μπορούν. Πιστεύω όμως ότι με καλή συνεργασία όλων των φορέων αυτά τα ζητήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν», λέει η κ. Ζολώτα, που εκτιμά ότι η διεθνής αναγνώριση θα έχει πραγματικό νόημα μόνο αν συνοδευτεί από έργα. «Θα ήθελα αυτή η αναγνώριση να φέρει βελτιώσεις που θα ωφελήσουν πραγματικά το βουνό. Καλύτερα μονοπάτια, γεφυράκια, σήμανση, υποδομές που θα κάνουν την εμπειρία του επισκέπτη ασφαλέστερη χωρίς να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του Ολύμπου», καταλήγει.
«Ο Όλυμπος δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο μαζικής εκμετάλλευσης»
Οι άνθρωποι του βουνού θέλουν να γνωρίσει ο κόσμος τον Όλυμπο, όμως ζητούν να οργανωθεί σωστά η εμπειρία. Ο κ. Μαρινίδης φέρνει ως παράδειγμα την εικόνα που παρουσιάζει τα καλοκαιρινά Σαββατοκύριακα η διαδρομή προς τα Πριόνια, την πιο δημοφιλή πύλη εισόδου στο βουνό. «Τα Σαββατοκύριακα γίνεται πραγματικά χαμός. Δεν υπάρχουν επαρκείς χώροι στάθμευσης και η κατάσταση πολλές φορές είναι δύσκολη. Ίσως θα έπρεπε να εξεταστούν λύσεις, όπως να αφήνει ο επισκέπτης το αυτοκίνητό του χαμηλότερα και να ανεβαίνει με λεωφορεία ή οργανωμένες μεταφορές. Έτσι θα αποσυμφορηθεί η περιοχή, θα προστατευθεί το περιβάλλον και παράλληλα θα δημιουργηθούν νέες επαγγελματικές ευκαιρίες για την τοπική κοινωνία», προτείνει.
Παρόμοια προσέγγιση υιοθετεί και ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου, ο οποίος θεωρεί ότι η διεθνής διάκριση μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης μόνο εφόσον συνδεθεί με τον πολιτισμό και την τοπική οικονομία. «Ο Όλυμπος δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο μαζικής εκμετάλλευσης. Μπορεί όμως να αποτελέσει παγκόσμιο πρότυπο ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία της φύσης, την προβολή του πολιτιστικού του φορτίου και στη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών», τονίζει ο Βαγγέλης Γερολιόλιος.
Παρόμοια προσέγγιση υιοθετεί και ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου, ο οποίος θεωρεί ότι η διεθνής διάκριση μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης μόνο εφόσον συνδεθεί με τον πολιτισμό και την τοπική οικονομία. «Ο Όλυμπος δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο μαζικής εκμετάλλευσης. Μπορεί όμως να αποτελέσει παγκόσμιο πρότυπο ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία της φύσης, την προβολή του πολιτιστικού του φορτίου και στη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών», τονίζει ο Βαγγέλης Γερολιόλιος.
