Δύο καθεστώτα που ιδεολογικά βρίσκονταν σε αντίπαλα στρατόπεδα συμφωνούν να μην επιτεθούν το ένα στο άλλο και, κεκλεισμένων των θυρών, μοιράζουν...
την Ανατολική Ευρώπη σε γερμανικές και σοβιετικές ζώνες επιρροής. Εννέα ημέρες αργότερα, η Γερμανία εισβάλλει στην Πολωνία και αρχίζει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στην Ευρώπη.
Στις 23 Αυγούστου 1939, στη Μόσχα, ο υπουργός Εξωτερικών της ναζιστικής Γερμανίας Γιόακιμ φον Ρίμπεντροπ και ο σοβιετικός κομισάριος Εξωτερικών Βιάτσεσλαβ Μολότοφ υπογράφουν, παρουσία του Ιωσήφ Στάλιν, το γερμανο-σοβιετικό σύμφωνο μη επίθεσης που έμεινε στην Ιστορία ως Σύμφωνο Μολότοφ–Ρίμπεντροπ.
Επισήμως, οι δύο χώρες δεσμεύονταν να μην επιτεθούν η μία στην άλλη για δέκα χρόνια παρά το γεγονός ότι ναζιστική Γερμανία και κομμουνιστική Σοβιετική Ένωση παρουσιάζονταν επί χρόνια ως ιδεολογικοί εχθροί. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για έναν πραγματιστικό και προσωρινό γεωπολιτικό συμβιβασμό, από τον οποίο κάθε πλευρά επιδίωκε διαφορετικά οφέλη.
Το μυστικό πρωτόκολλο
Το σημαντικότερο μέρος της συμφωνίας δεν ανακοινώθηκε δημοσίως. Ένα μυστικό πρόσθετο πρωτόκολλο καθόριζε γερμανικές και σοβιετικές σφαίρες επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη. Η Πολωνία επρόκειτο ουσιαστικά να διαμελιστεί, ενώ η Φινλανδία, η Εσθονία και η Λετονία εντάσσονταν στη σοβιετική σφαίρα. Το πρωτόκολλο αναφερόταν επίσης στη Λιθουανία και στη Βεσσαραβία ενώ οι λεπτομέρειες των συνόρων και των σφαιρών επιρροής τροποποιήθηκαν με νέα γερμανοσοβιετική συμφωνία στις 28 Σεπτεμβρίου.
Για τον Αδόλφο Χίτλερ, το σύμφωνο απομάκρυνε έναν κρίσιμο κίνδυνο πριν από την επίθεση στην Πολωνία: το ενδεχόμενο άμεσης σύγκρουσης με τη Σοβιετική Ένωση στα ανατολικά, ενώ η Γερμανία θα πολεμούσε τη Βρετανία και τη Γαλλία στα δυτικά. Για τον Στάλιν, η συμφωνία προσέφερε χρόνο για στρατιωτική προετοιμασία και τη δυνατότητα επέκτασης της σοβιετικής επιρροής προς δυσμάς.
Η Πολωνία ανάμεσα σε δύο στρατούς
Την 1η Σεπτεμβρίου 1939, μόλις εννέα ημέρες μετά την υπογραφή, η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία. Δύο ημέρες αργότερα, η Βρετανία και η Γαλλία κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία. Στις 17 Σεπτεμβρίου, ο Κόκκινος Στρατός εισέβαλε στην ανατολική Πολωνία και η χώρα βρέθηκε ανάμεσα στις δύο δυνάμεις.
Τους επόμενους μήνες, η Σοβιετική Ένωση κινήθηκε και σε άλλες περιοχές που είχαν ενταχθεί στη δική της σφαίρα επιρροής: επιτέθηκε στη Φινλανδία τον Νοέμβριο του 1939 και το 1940 κατέλαβε και ενσωμάτωσε τις τρεις βαλτικές χώρες, ενώ απέσπασε εδάφη από τη Ρουμανία.
Το Σύμφωνο Μολότοφ–Ρίμπεντροπ δεν ήταν στρατιωτική συμμαχία με την τυπική έννοια ούτε αποτελεί από μόνο του εξήγηση για την έκρηξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Υπήρξε, όμως, καθοριστικός παράγοντας που διευκόλυνε την απόφαση του Χίτλερ να επιτεθεί στην Πολωνία χωρίς να φοβάται άμεσο πόλεμο με τη Σοβιετική Ένωση.
Η συμφωνία αποδείχθηκε προσωρινή. Στις 22 Ιουνίου 1941, η ναζιστική Γερμανία εξαπέλυσε την Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα και εισέβαλε στη Σοβιετική Ένωση, καταρρίπτοντας μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια το σύμφωνο που είχε αλλάξει τις ισορροπίες στην Ευρώπη λίγο πριν από τον πόλεμο.
