Κωνσταντίνος Χατζηιωαννίδης
Στις σύγχρονες ανεπτυγμένες κοινωνίες, και ασφαλώς στην Ελλάδα, η κοινωνική διαστρωμάτωση δεν εξαφανίστηκε· απλώς άλλαξε λεξιλόγιο. Εκεί που άλλοτε μιλούσαμε καθαρά για εργατική τάξη, αστική τάξη, αγροτιά, μικροϊδιοκτήτες και αυτοαπασχολούμενους, σήμερα...
ο δημόσιος λόγος καταφεύγει σχεδόν εμμονικά στη γενική και ασαφή έννοια της «μεσαίας τάξης».
Όμως ποια ακριβώς είναι αυτή; Ο χαμηλόμισθος εργαζόμενος των 900 ευρώ, ο επισφαλής νέος επιστήμονας, ο μικρός επαγγελματίας που ασφυκτιά φορολογικά και τραπεζικά, τα στελέχη των επιχειρήσεων ή ο υψηλόβαθμος διευθυντής πολυεθνικής; Όταν μια έννοια χωρά σχεδόν τους πάντες, παύει να εξηγεί οτιδήποτε.
Καμία από τις προσεγγίσεις που γίνονται δεν δικαιολογεί τη σημερινή πολιτική κατάχρηση της «μεσαίας τάξης» ως όρου-ομπρέλα. Αντίθετα, ο όρος λειτουργεί συχνά ως ιδεολογικό πέπλο. Απονευρώνει τις κοινωνικές αντιθέσεις και καλλιεργεί την ψευδαίσθηση μιας κοινωνίας όπου όλοι λίγο-πολύ βρίσκονται «κάπου στη μέση».
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκληρή. Από τη μία βρίσκεται ο κόσμος της εργασίας, μισθωτοί, άνεργοι, επισφαλείς, μικρομεσαίοι επαγγελματίες που εξαρτώνται από το εισόδημα της καθημερινής τους προσπάθειας. Από την άλλη, ο κόσμος της συγκεντρωμένης οικονομικής ισχύος και της ολιγαρχικής εκμετάλλευσης, που απολαμβάνει υπερσυσσώρευση πλούτου και επιρροής.
Η επίμονη χρήση του όρου «μεσαία τάξη» επιχειρεί συχνά να κατασκευάσει μια επίφαση κοινωνικής ομοιογένειας, αμβλύνοντας τη συνείδηση των πραγματικών ανισοτήτων. Ίσως λοιπόν το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι ποιος ανήκει στη «μεσαία τάξη», αλλά ποιος ζει από την εργασία του και ποιος από την εργασία των άλλων. Εκεί βρίσκεται η ουσία της σύγχρονης κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Εκεί αποκαλύπτεται η πραγματική κοινωνική τομή της εποχής μας.
Όμως ποια ακριβώς είναι αυτή; Ο χαμηλόμισθος εργαζόμενος των 900 ευρώ, ο επισφαλής νέος επιστήμονας, ο μικρός επαγγελματίας που ασφυκτιά φορολογικά και τραπεζικά, τα στελέχη των επιχειρήσεων ή ο υψηλόβαθμος διευθυντής πολυεθνικής; Όταν μια έννοια χωρά σχεδόν τους πάντες, παύει να εξηγεί οτιδήποτε.
Καμία από τις προσεγγίσεις που γίνονται δεν δικαιολογεί τη σημερινή πολιτική κατάχρηση της «μεσαίας τάξης» ως όρου-ομπρέλα. Αντίθετα, ο όρος λειτουργεί συχνά ως ιδεολογικό πέπλο. Απονευρώνει τις κοινωνικές αντιθέσεις και καλλιεργεί την ψευδαίσθηση μιας κοινωνίας όπου όλοι λίγο-πολύ βρίσκονται «κάπου στη μέση».
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκληρή. Από τη μία βρίσκεται ο κόσμος της εργασίας, μισθωτοί, άνεργοι, επισφαλείς, μικρομεσαίοι επαγγελματίες που εξαρτώνται από το εισόδημα της καθημερινής τους προσπάθειας. Από την άλλη, ο κόσμος της συγκεντρωμένης οικονομικής ισχύος και της ολιγαρχικής εκμετάλλευσης, που απολαμβάνει υπερσυσσώρευση πλούτου και επιρροής.
Η επίμονη χρήση του όρου «μεσαία τάξη» επιχειρεί συχνά να κατασκευάσει μια επίφαση κοινωνικής ομοιογένειας, αμβλύνοντας τη συνείδηση των πραγματικών ανισοτήτων. Ίσως λοιπόν το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι ποιος ανήκει στη «μεσαία τάξη», αλλά ποιος ζει από την εργασία του και ποιος από την εργασία των άλλων. Εκεί βρίσκεται η ουσία της σύγχρονης κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Εκεί αποκαλύπτεται η πραγματική κοινωνική τομή της εποχής μας.
