Η τρίτη και τελική πολιορκία του στρατηγικής σημασίας κάστρου...
είχε ξεκινήσει στις αρχές του 1823. Ακολουθούν οι βασικές λεπτομέρειες της ιστορικής συμφωνίας:
Το αδιέξοδο των πολιορκημένων
Μετά την καταστροφή της στρατιάς του Δράμαλη, η φρουρά των Τουρκαλβανών στο κάστρο βρέθηκε εντελώς απομονωμένη. Η έλλειψη τροφίμων, οι κακές συνθήκες και ο αποκλεισμός κάθε ελπίδας για εξωτερική βοήθεια ανάγκασαν τον Τούρκο αξιωματούχο Χαλήλ-Αγά και τον φρούραρχο Αβδουλάχ Μπέη να αναζητήσουν διέξοδο μέσω συνθηκολόγησης.
Η απαίτηση για τον «Μπεσαλή» Κολοκοτρώνη
Οι έγκλειστοι Αλβανοί και Τούρκοι, έχοντας νωπή στη μνήμη τους τη σφαγή που είχε ακολουθήσει την πρώτη παράδοση του κάστρου το 1822 (όταν ο Κολοκοτρώνης δεν ήταν παρών για να ελέγξει τα στρατεύματα), έθεσαν έναν απαράβατο όρο: να παραδοθούν αποκλειστικά στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.Θεωρούσαν τον «Γέρο του Μοριά» ως τον μόνο «μπεσαλή» (άνθρωπο που κρατά τον λόγο της τιμής του), ο οποίος διέθετε το κύρος και την πυγμή να εγγυηθεί τη ζωή τους και να αποτρέψει πιθανή σφαγή από τους υπόλοιπους πολιορκητές.
Οι διαπραγματεύσεις και η συνθήκη
Η ελληνική διοίκηση έστειλε τον Κολοκοτρώνη μαζί με τον Νικηταρά (ως εκπροσώπους του Εκτελεστικού), καθώς και τους Νίκο Λουμάνη και Σωτηράκη Νοταρά (από το Βουλευτικό) για τη διαχείριση της παράδοσης.Η επίσημη συνθήκη παράδοσης υπογράφηκε λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 19 Οκτωβρίου 1823.
Στις 25 Οκτωβρίου συντάχθηκε στην Κόρινθο το επίσημο συμφωνητικό ναύλωσης για το αυστριακό πλοίο «Λαρδέντε», το οποίο θα μετέφερε με ασφάλεια τους αιχμαλώτους
Η ημέρα της παράδοσης
Στις 26 Οκτωβρίου 1823, ανήμερα της εορτής του Αγίου Δημητρίου, οι πύλες άνοιξαν. Συνολικά 300 Τουρκαλβανοί στρατιώτες μαζί με 60 γυναίκες αποχώρησαν από το φρούριο με πλήρη ασφάλεια.
Ο Κολοκοτρώνης τήρησε τον λόγο του στο ακέραιο: οι αποχωρούντες συνοδεύτηκαν μέχρι τα πλοία και μεταφέρθηκαν σώοι στη Θεσσαλονίκη, η οποία βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανικό έλεγχο.
Με την είσοδο των ελληνικών δυνάμεων, η ελληνική σημαία υψώθηκε οριστικά στον επιβλητικό βράχο του Ακροκορίνθου, επισφραγίζοντας τον πλήρη έλεγχο της Πελοποννήσου από τους Επαναστάτες. Σήμερα, ο Δήμος Κορινθίων τιμά αυτή την επέτειο κάθε χρόνο με επίσημες εκδηλώσεις στο κάστρο.
