Η περίφημη «Πορεία προς τη Ρώμη», στην οποία ο ίδιος ο Μουσολίνι δεν συμμετείχε
Σαν σήμερα, στις 27 Οκτωβρίου 1922, περίπου 20.000 Ιταλοί φασίστες αρχίζουν να κινούνται προς τη Ρώμη, σε μια επιχείρηση που θα μείνει στην Ιστορία ως η «Πορεία προς τη Ρώμη». Στόχος τους είναι να ανατρέψουν την κυβέρνηση και...
να φέρουν τον Μπενίτο Μουσολίνι στην εξουσία. Η επιχείρηση θα πετύχει, αλλά όχι όπως θα παρουσιάσει αργότερα η φασιστική προπαγάνδα. Ο Μουσολίνι δεν συμμετείχε καν στην πορεία, ενώ ο ιταλικός στρατός διέθετε τις δυνάμεις για να αντιμετωπίσει τους εξεγερμένους. Τελικά, δεν κατέλαβε την εξουσία με στρατιωτική νίκη αλλά του την παρέδωσε ο ίδιος ο βασιλιάς.
Η Ιταλία του 1922 βρίσκεται σε βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση. Ο Μουσολίνι εκμεταλλεύεται την ανεργία, την οικονομική ανασφάλεια και τις κοινωνικές συγκρούσεις, οργανώνοντας τους διαβόητους «μελανοχίτωνες», παραστρατιωτικές ομάδες που επιτίθενται σε σοσιαλιστές, συνδικαλιστές και πολιτικούς αντιπάλους, συχνά με την ανοχή των αρχών.
Στις 24 Οκτωβρίου, σε μεγάλη συγκέντρωση στη Νάπολη, ανακοινώνει την πρόθεσή του να κινηθεί εναντίον της πρωτεύουσας. Τρεις ημέρες αργότερα, χιλιάδες μελανοχίτωνες κατευθύνονται προς τη Ρώμη, ενώ άλλες ομάδες καταλαμβάνουν δημόσια κτίρια σε διάφορες ιταλικές πόλεις.
Ο ίδιος ο Μουσολίνι παραμένει στο Μιλάνο, μακριά από την επικείμενη σύγκρουση. Σύμφωνα με τον ιστορικό Φούλβιο Καμμαράνο του Πανεπιστημίου της Μπολόνια, είχε προβλέψει ακόμη και τη δυνατότητα διαφυγής στην Ελβετία, εάν η επιχείρηση αποτύγχανε.
Το κρίσιμο γεγονός σημειώνεται το πρωί της 28ης Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Λουίτζι Φάκτα αποφασίζει να κηρύξει κατάσταση πολιορκίας, ώστε να χρησιμοποιήσει τον στρατό εναντίον των φασιστών.
Ο βασιλιάς Βίκτωρ Εμμανουήλ Γ΄ αρνείται να υπογράψει το διάταγμα. Η Ρώμη διαθέτει περίπου 28.400 στρατιώτες, ενώ οι μελανοχίτωνες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα εξοπλισμού και οργάνωσης. Ωστόσο, η στρατιωτική αναμέτρηση δεν πραγματοποιείται.
Γιατί ο βασιλιάς αρνήθηκε; Μεταξύ των εξηγήσεων που έχουν προτείνει οι ιστορικοί είναι ο φόβος εμφυλίου πολέμου, η ανησυχία για το μέλλον της μοναρχίας και η πεποίθηση ότι ο Μουσολίνι θα μπορούσε να αποκαταστήσει την πολιτική σταθερότητα.
Η κυβέρνηση Φάκτα παραιτείται και στις 29 Οκτωβρίου ο βασιλιάς καλεί τον Μουσολίνι να σχηματίσει κυβέρνηση. Ο μελλοντικός δικτάτορας φτάνει στη Ρώμη στις 30 Οκτωβρίου με τρένο από το Μιλάνο, έχοντας ήδη εξασφαλίσει την εξουσία. Η θριαμβευτική παρέλαση των φασιστών ακολουθεί, όταν το πολιτικό αποτέλεσμα έχει πλέον κριθεί.
Αρχικά, ο Μουσολίνι σχηματίζει κυβέρνηση συνασπισμού. Από το 1925 εδραιώνει ανοιχτά τη δικτατορία του, καταργώντας τις πολιτικές ελευθερίες και εξουδετερώνοντας την αντιπολίτευση.
Η «Πορεία προς τη Ρώμη» δεν ήταν μια ακίνδυνη μπλόφα, αλλά μια οργανωμένη επιχείρηση εκφοβισμού και πολιτικής βίας. Ο φασισμός δεν επικράτησε μόνο με τη δύναμη των μελανοχιτώνων, αλλά και με τις αποφάσεις εκείνων που είχαν την εξουσία να τους σταματήσουν.
Στις 24 Οκτωβρίου, σε μεγάλη συγκέντρωση στη Νάπολη, ανακοινώνει την πρόθεσή του να κινηθεί εναντίον της πρωτεύουσας. Τρεις ημέρες αργότερα, χιλιάδες μελανοχίτωνες κατευθύνονται προς τη Ρώμη, ενώ άλλες ομάδες καταλαμβάνουν δημόσια κτίρια σε διάφορες ιταλικές πόλεις.
Ο ίδιος ο Μουσολίνι παραμένει στο Μιλάνο, μακριά από την επικείμενη σύγκρουση. Σύμφωνα με τον ιστορικό Φούλβιο Καμμαράνο του Πανεπιστημίου της Μπολόνια, είχε προβλέψει ακόμη και τη δυνατότητα διαφυγής στην Ελβετία, εάν η επιχείρηση αποτύγχανε.
Το κρίσιμο γεγονός σημειώνεται το πρωί της 28ης Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Λουίτζι Φάκτα αποφασίζει να κηρύξει κατάσταση πολιορκίας, ώστε να χρησιμοποιήσει τον στρατό εναντίον των φασιστών.
Ο βασιλιάς Βίκτωρ Εμμανουήλ Γ΄ αρνείται να υπογράψει το διάταγμα. Η Ρώμη διαθέτει περίπου 28.400 στρατιώτες, ενώ οι μελανοχίτωνες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα εξοπλισμού και οργάνωσης. Ωστόσο, η στρατιωτική αναμέτρηση δεν πραγματοποιείται.
Γιατί ο βασιλιάς αρνήθηκε; Μεταξύ των εξηγήσεων που έχουν προτείνει οι ιστορικοί είναι ο φόβος εμφυλίου πολέμου, η ανησυχία για το μέλλον της μοναρχίας και η πεποίθηση ότι ο Μουσολίνι θα μπορούσε να αποκαταστήσει την πολιτική σταθερότητα.
Η κυβέρνηση Φάκτα παραιτείται και στις 29 Οκτωβρίου ο βασιλιάς καλεί τον Μουσολίνι να σχηματίσει κυβέρνηση. Ο μελλοντικός δικτάτορας φτάνει στη Ρώμη στις 30 Οκτωβρίου με τρένο από το Μιλάνο, έχοντας ήδη εξασφαλίσει την εξουσία. Η θριαμβευτική παρέλαση των φασιστών ακολουθεί, όταν το πολιτικό αποτέλεσμα έχει πλέον κριθεί.
Αρχικά, ο Μουσολίνι σχηματίζει κυβέρνηση συνασπισμού. Από το 1925 εδραιώνει ανοιχτά τη δικτατορία του, καταργώντας τις πολιτικές ελευθερίες και εξουδετερώνοντας την αντιπολίτευση.
Η «Πορεία προς τη Ρώμη» δεν ήταν μια ακίνδυνη μπλόφα, αλλά μια οργανωμένη επιχείρηση εκφοβισμού και πολιτικής βίας. Ο φασισμός δεν επικράτησε μόνο με τη δύναμη των μελανοχιτώνων, αλλά και με τις αποφάσεις εκείνων που είχαν την εξουσία να τους σταματήσουν.
