Στις 15 Νοεμβρίου 1967, δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς υπό τον Γεώργιο Γρίβα επιτέθηκαν στο τουρκοκυπριακό χωριό Κοφίνου (και στον γειτονικό Άγιο Θεόδωρο) στην Κύπρο, προκαλώντας μια οξεία ελληνοτουρκική κρίση που έφερε την Ελλάδα και την Τουρκία στα πρόθυρα πολέμου.
Από...
την άνοιξη του 1967, Τουρκοκύπριοι μαχητές (υπό την καθοδήγηση της οργάνωσης ΤΜΤ) είχαν οχυρώσει την Κοφίνου και τον Άγιο Θεόδωρο. Η περιοχή αυτή έλεγχε τον στρατηγικής σημασίας δρόμο που ένωνε τη Λευκωσία με τη Λεμεσό και τη Λάρνακα.
Απάντηση στις τουρκικές προκλήσεις...
Οι ένοπλοι Τουρκοκύπριοι τοποθετούσαν οδοφράγματα, εμπόδιζαν την κυκλοφορία, άνοιγαν πυρ κατά διερχόμενων Ελληνοκυπρίων και κατασκευάζαν πολυβολεία παρά τις διαμαρτυρίες της κυπριακής κυβέρνησης.
Κατά τους μήνες πριν από την 15η Νοεμβρίου 1967, στην ευρύτερη περιοχή της Κοφίνου και του Αγίου Θεοδώρου σημειώθηκαν δολοφονίες, πυροβολισμοί και τραυματισμοί Ελληνοκυπρίων πολιτών από ένοπλους Τουρκοκύπριους, οι οποίοι έλεγχαν αυθαίρετα τον οδικό άξονα. Αυτές οι ενέργειες δημιούργησαν κλίμα ανασφάλειας και αποτέλεσαν τη βασική αιτία για την απόφαση της κυπριακής κυβέρνησης να επαναφέρει τις αστυνομικές περιπόλους με στρατιωτική συνοδεία.
Την ίδια περίοδο, ο ηγέτης των Τουρκοκυπρίων, Ραούφ Ντενκτάς, ο οποίος βρισκόταν αυτοεξόριστος στην Τουρκία από το 1964, επιχείρησε να εισέλθει μυστικά και ένοπλος στην Κύπρο μαζί με δύο ακόμη Τουρκοκύπριους (τον Οσμάν Νετζιάτ Κονούκ και τον Ερόλ Ιμπραχίμ).
Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, το σκάφος που τους μετέφερε προοριζόταν για τον Άγιο Θεόδωρο Λάρνακας (ακριβώς δίπλα στην Κοφίνου), αλλά από λάθος τους αποβίβασε στον Άγιο Θεόδωρο Καρπασίας. Το ίδιο πρωί, ο Ελληνοκύπριος θηροφύλακας Αντώνης Χριστοδούλου τους εντόπισε να περιπλανώνται οπλισμένοι, τους αφόπλισε με τέχνασμα και με τη βοήθεια κατοίκων τούς συνέλαβε.
Η κυβέρνηση Μακαρίου αποφάσισε στις 12 Νοεμβρίου (μόλις τρεις ημέρες πριν από την Κοφίνου) να μην τον δικάσει, αλλά να τον απελάσει πίσω στην Τουρκία ως χειρονομία «καλής θελήσεως»
Η κυβέρνηση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου ζητούσε επί μήνες την παρέμβαση της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (ΟΥΝΦΙΚΥΠ) για να διαλυθούν τα φυλάκια, χωρίς αποτέλεσμα.
Στα τέλη Οκτωβρίου 1967, η κυπριακή κυβέρνηση αποφάσισε να επαναλάβει τις περιπολίες της Κυπριακής Αστυνομίας στον Άγιο Θεόδωρο, τις οποίες οι Τουρκοκύπριοι είχαν διακόψει διά της βίας από τον Ιούλιο.
Αποφασίστηκε οι αστυνομικές περίπολοι να συνοδεύονται πλέον από ισχυρές δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, με τη ρητή εντολή να απαντήσουν δυναμικά εάν δέχονταν πυρά.
«Επιχείρησης Γρόνθος»
Ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας κινητοποίησε επίλεκτες δυνάμεις, ανάμεσα στις οποίες περιλαμβάνονταν καταδρομείς, πεζικό, πυροβολικό και δεκάδες τεθωρακισμένα οχήματα και άρματα μάχης (σύμφωνα με μαρτυρίες, συμμετείχαν εκατοντάδες άνδρες και περίπου 50 τεθωρακισμένα).
Η 14η Νοεμβρίου (Η πρώτη ημέρα): Οι δυνάμεις περικύκλωσαν τα δύο χωριά. Αστυνομικά οχήματα με κάλυψη τεθωρακισμένων διήλθαν από τον Άγιο Θεόδωρο. Την πρώτη ημέρα οι Τουρκοκύπριοι δεν αντέδρασαν και η διέλευση ολοκληρώθηκε χωρίς επεισόδια.
Η 15η Νοεμβρίου (Η σύγκρουση): Την επόμενη ημέρα επαναλήφθηκε η διαδικασία. Αυτή τη φορά, μόλις η περίπολος εισήλθε στην περιοχή, οι Τουρκοκύπριοι άνοιξαν πυρ από τα οχυρωμένα πολυβολεία τους.
Στις 12:15 δόθηκε το σύνθημα γενικής επίθεσης. Η Εθνική Φρουρά έβαλε με βαρύ οπλισμό, εξουδετέρωσε τα εχθρικά πολυβολεία και κατέλαβε τόσο τον Άγιο Θεόδωρο όσο και την Κοφίνου μέσα σε λίγες ώρες, παρά τη σθεναρή αντίσταση που συνάντησε στον θύλακα της Κοφίνου.
Η επιχείρηση έληξε με 24 Τουρκοκύπριους ένοπλους νεκρούς (και 9 τραυματίες), ενώ από την ελληνική πλευρά σκοτώθηκε 1 λοχίας της Εθνικής Φρουράς (ο Ευμένιος Παναγιώτου Μαρκαντώνης) και τραυματίστηκαν 2 στρατιώτες.
