Η Μάχη Ελαίας - Καλαμά (2 έως 8 Νοεμβρίου 1940) ήταν μία από τις καθοριστικές αναμετρήσεις του ελληνοϊταλικού πολέμου που ανέκοψε την ιταλική προέλαση στην Ήπειρο.
Τα βασικά στοιχεία της μάχης:
Χρονικό διάστημα: 2 – 8 Νοεμβρίου 1940 (σε 12ήμερο ευρύτερο πλαίσιο άμυνας έως 13 Νοεμβρίου).
Τοποθεσία: Από τις εκβολές του ποταμού Καλαμά (δυτικά προς το Ιόνιο) έως την οχυρωμένη στρατηγική τοποθεσία της Ελαίας, κοντά στο Καλπάκι Ιωαννίνων.
Ελληνικές δυνάμεις: Η VIII Μεραρχία Πεζικού, υπό τη διοίκηση του Υποστράτηγου Χαράλαμπου Κατσιμήτρου, αριθμούσε περίπου 35.000 άνδρες.
Ιταλικές δυνάμεις: Το 25ο Ιταλικό Σώμα Στρατού (με κύρια δύναμη τη Μεραρχία «Φεράρα» και άλλες μονάδες), συνολικά περίπου 42.000 άνδρες με ισχυρό πυροβολικό, αεροπορία και τεθωρακισμένα.
Η εξέλιξη και η έκβαση
Ο Κατσιμήτρου οργάνωσε ισχυρή αμυντική τοποθεσία και παγίδευσε τα ιταλικά άρματα μάχης στα ελώδη εδάφη κοντά στον Καλαμά. Στις 2 Νοεμβρίου 1940 εξαπολύθηκε η σφοδρή ιταλική επίθεση με μαζικούς βομβαρδισμούς από αέρα και πυροβολικό σε Καλπάκι, Γκραμπάλα και γύρω υψώματα. Οι ελληνικές δυνάμεις απέκρουσαν όλες τις επιθέσεις. Η αποτυχία των Ιταλών να διασπάσουν το μέτωπο οδήγησε σε κατάρρευση της αρχικής τους στρατηγικής και άνοιξε τον δρόμο για την ελληνική αντεπίθεση.
