Κωνσταντίνος Χατζηιωαννίδης
«Ισότητα, δημοκρατία και κράτος δικαίου ως καθημερινή εμπειρία του πολίτη»
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάτι έχει πάει σοβαρά στραβά στον κόσμο. Ένα πολύ μικρό ποσοστό του πληθυσμού φαίνεται να επηρεάζει τη ζωή και τις επιλογές της μεγάλης πλειοψηφίας. Για...
να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε εδώ, χρειάζεται να εξετάσουμε τις δομές εξουσίας που διαμορφώθηκαν διαχρονικά: από τους βασιλιάδες και τους ιερείς έως τα σύγχρονα πολιτικά, οικονομικά και θεσμικά κέντρα λήψης αποφάσεων.»
Η παραπάνω διαπίστωση δεν αποτελεί απλώς μια φιλοσοφική ή θεωρητική αναζήτηση. Αγγίζει την καθημερινότητα κάθε πολίτη: τον εργαζόμενο, τον επαγγελματία, τον αγρότη, τον νέο που αναζητά εργασία, τον συνταξιούχο, την οικογένεια που δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες.
Το βασικό ερώτημα είναι απλό αλλά καθοριστικό: Πώς αντιλαμβανόμαστε σήμερα τις έννοιες της ισότητας, της ισονομίας, της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της κοινωνικής δικαιοσύνης; Και κυρίως, πώς αυτές οι έννοιες αποτυπώνονται στην καθημερινή ζωή των πολιτών;
Η παραπάνω διαπίστωση δεν αποτελεί απλώς μια φιλοσοφική ή θεωρητική αναζήτηση. Αγγίζει την καθημερινότητα κάθε πολίτη: τον εργαζόμενο, τον επαγγελματία, τον αγρότη, τον νέο που αναζητά εργασία, τον συνταξιούχο, την οικογένεια που δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες.
Το βασικό ερώτημα είναι απλό αλλά καθοριστικό: Πώς αντιλαμβανόμαστε σήμερα τις έννοιες της ισότητας, της ισονομίας, της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της κοινωνικής δικαιοσύνης; Και κυρίως, πώς αυτές οι έννοιες αποτυπώνονται στην καθημερινή ζωή των πολιτών;
Τι σημαίνει ισότητα στην πράξη;
Η ισότητα δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι. Σημαίνει ότι όλοι έχουν ουσιαστικά ίσες δυνατότητες πρόσβασης στη μόρφωση, στην εργασία, στην υγεία, στη δικαιοσύνη, στη στέγαση και στη συμμετοχή στις δημόσιες υποθέσεις.
Έχει το παιδί μιας οικονομικά αδύναμης οικογένειας τις ίδιες πραγματικές ευκαιρίες με το παιδί μιας εύπορης οικογένειας; Θεωρητικά ναι. Στην πράξη όμως, συχνά όχι. Η κοινωνική και οικονομική αφετηρία εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προοπτικές.
Προετοιμάζει το εκπαιδευτικό μας σύστημα τους νέους για τις ανάγκες της παραγωγής, της καινοτομίας και των νέων τεχνολογιών; Σήμερα πολλοί νέοι ολοκληρώνουν τις σπουδές τους χωρίς σαφή εικόνα των πραγματικών αναγκών της αγοράς εργασίας.
Η ουσιαστική σύνδεση της εκπαίδευσης με την παραγωγή, η ενίσχυση της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, ο συστηματικός επαγγελματικός προσανατολισμός από το σχολείο και η στενότερη συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών φορέων και τοπικών επιχειρήσεων αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για να αποκτήσουν πραγματικό περιεχόμενο οι αρχές της ισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η ισότητα δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι. Σημαίνει ότι όλοι έχουν ουσιαστικά ίσες δυνατότητες πρόσβασης στη μόρφωση, στην εργασία, στην υγεία, στη δικαιοσύνη, στη στέγαση και στη συμμετοχή στις δημόσιες υποθέσεις.
Έχει το παιδί μιας οικονομικά αδύναμης οικογένειας τις ίδιες πραγματικές ευκαιρίες με το παιδί μιας εύπορης οικογένειας; Θεωρητικά ναι. Στην πράξη όμως, συχνά όχι. Η κοινωνική και οικονομική αφετηρία εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προοπτικές.
Προετοιμάζει το εκπαιδευτικό μας σύστημα τους νέους για τις ανάγκες της παραγωγής, της καινοτομίας και των νέων τεχνολογιών; Σήμερα πολλοί νέοι ολοκληρώνουν τις σπουδές τους χωρίς σαφή εικόνα των πραγματικών αναγκών της αγοράς εργασίας.
Η ουσιαστική σύνδεση της εκπαίδευσης με την παραγωγή, η ενίσχυση της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, ο συστηματικός επαγγελματικός προσανατολισμός από το σχολείο και η στενότερη συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών φορέων και τοπικών επιχειρήσεων αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για να αποκτήσουν πραγματικό περιεχόμενο οι αρχές της ισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Κράτος Δικαίου και Ισονομία
Εφαρμόζονται οι νόμοι με τον ίδιο τρόπο για όλους; Η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς κρίνεται από την καθημερινή εμπειρία τους.
Όταν παρατηρούνται μεγάλες καθυστερήσεις στην απονομή της δικαιοσύνης, προνομιακές μεταχειρίσεις ή αίσθημα ατιμωρησίας, τότε υπονομεύεται η εμπιστοσύνη προς το κράτος και τους δημοκρατικούς θεσμούς.
Η επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, η πλήρης ψηφιοποίηση των διοικητικών και δικαστικών διαδικασιών, η διαφάνεια στη δημόσια διοίκηση, η αξιολόγηση των δημόσιων υπηρεσιών και η λογοδοσία των φορέων εξουσίας αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την εμπέδωση της ισονομίας και του κράτους δικαίου.
Εργασία και κοινωνική αξιοπρέπεια
Η εργασία δεν αποτελεί μόνο μέσο βιοπορισμού. Αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα κοινωνικής ένταξης, προσωπικής ανάπτυξης και αξιοπρέπειας.
Μπορεί να υπάρξει κοινωνική συνοχή όταν οι νέοι εργάζονται με χαμηλές αμοιβές, επισφαλείς συνθήκες ή αναγκάζονται να μεταναστεύσουν για να αναζητήσουν καλύτερες προοπτικές;
Οι αξιοπρεπείς αμοιβές, η καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας, οι ίσες ευκαιρίες ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας ή καταγωγής και η προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων αποτελούν βασικούς πυλώνες μιας δίκαιης κοινωνίας.
Δημοκρατία, εξουσία και λογοδοσία
Η εξουσία είναι απαραίτητη για τη λειτουργία κάθε οργανωμένης κοινωνίας. Το κρίσιμο ζήτημα όμως είναι ο έλεγχός της.
Ποιος ελέγχει αυτούς που ασκούν εξουσία;
Σε μια σύγχρονη δημοκρατία, η απάντηση πρέπει να είναι σαφής: οι θεσμοί, η ανεξάρτητη δικαιοσύνη, η διαφάνεια, η κοινωνία των πολιτών, τα μέσα ενημέρωσης και, τελικά, οι ίδιοι οι πολίτες.
Η ενίσχυση της λογοδοσίας, τα ανοικτά δεδομένα, οι συμμετοχικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων και οι ισχυροί ανεξάρτητοι θεσμοί αποτελούν προϋποθέσεις για μια δημοκρατία που λειτουργεί ουσιαστικά και όχι μόνο τυπικά.
Υγεία, δημόσια αγαθά και ποιότητα ζωής
Η υγεία, η πρόσβαση στα δημόσια αγαθά και η ποιότητα ζωής αποτελούν ίσως τους πιο ουσιαστικούς δείκτες για το πώς αντιλαμβανόμαστε στην πράξη την ισότητα και το κράτος δικαίου.
Το νερό, η ενέργεια, το περιβάλλον και η δημόσια υγεία δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως εμπορεύματα. Αποτελούν κοινωνικά αγαθά που συνδέονται άμεσα με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τη συλλογική ευημερία.
Ένα ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας, η πρόληψη και η πρωτοβάθμια φροντίδα, η προστασία των φυσικών πόρων, η ορθολογική και δημόσια διαχείρισή τους, καθώς και η βιώσιμη και δίκαιη ανάπτυξη συνιστούν βασικές πολιτικές επιλογές μιας κοινωνίας που θέλει να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.
Ακρίβεια, στέγαση και κοινωνική συνοχή
Η ακρίβεια, η κερδοσκοπία, το αυξημένο κόστος ζωής και το στεγαστικό πρόβλημα επηρεάζουν άμεσα την κοινωνική συνοχή και την αίσθηση δικαιοσύνης που βιώνουν οι πολίτες.
Η συνεχής αύξηση των τιμών στην ενέργεια, στα τρόφιμα, στη στέγαση και στις βασικές υπηρεσίες μειώνει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και διευρύνει τις κοινωνικές ανισότητες.
Απαιτούνται αποτελεσματικοί έλεγχοι στην αγορά, ενίσχυση του υγιούς ανταγωνισμού, διαφάνεια στη διαμόρφωση των τιμών και πολιτικές προστασίας του καταναλωτή.
Παράλληλα, η κοινωνική κατοικία, η αξιοποίηση ανενεργών δημόσιων κτιρίων, τα κίνητρα για μακροχρόνιες μισθώσεις και η στήριξη των νέων ζευγαριών μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικές απαντήσεις στην αγωνία των νέων ανθρώπων να σχεδιάσουν το μέλλον τους με ασφάλεια και προοπτική.
Πολιτισμός, ελεύθερος χρόνος και ανθρώπινη ανάπτυξη
Η ανάπτυξη, η ισότητα και το κράτος δικαίου δεν αποτιμώνται μόνο με οικονομικούς δείκτες. Μετριούνται επίσης από την πρόσβαση των πολιτών στον πολιτισμό, στη γνώση, στη δημιουργία, στη διασκέδαση και στον ελεύθερο χρόνο.
Μια κοινωνία προοδεύει όταν οι άνθρωποί της έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στα κοινά, να δημιουργούν, να ξεκουράζονται, να ταξιδεύουν, να μορφώνονται και να απολαμβάνουν τα πολιτιστικά αγαθά.
Η ποιότητα ζωής δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασικό στοιχείο της κοινωνικής προόδου.
Το μεγάλο ζητούμενο
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος ασκεί την εξουσία. Είναι ποια κοινωνία θέλουμε να οικοδομήσουμε.
Μια κοινωνία όπου οι ευκαιρίες, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις κατανέμονται δίκαια. Μια κοινωνία που επενδύει στον άνθρωπο, στη γνώση, στην παραγωγή, στην καινοτομία και στη δημοκρατία. Μια κοινωνία που δεν αφήνει κανέναν πίσω και που μετατρέπει τις μεγάλες πολιτικές έννοιες σε απτές καθημερινές πραγματικότητες.
Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο τις κυβερνήσεις ή τα πολιτικά κόμματα. Αφορά όλους μας. Γιατί η ποιότητα της δημοκρατίας, της οικονομίας και της καθημερινής ζωής καθορίζεται τελικά από τη συμμετοχή, τις επιλογές, τις διεκδικήσεις και την ενεργό παρουσία των ίδιων των πολιτών.
Οι μεγάλες έννοιες αποκτούν αξία μόνο όταν μετατρέπονται σε συγκεκριμένες πολιτικές και μετρήσιμα αποτελέσματα. Από τις λέξεις στις πράξεις, από τις διακηρύξεις στην εφαρμογή, κρίνεται τελικά η ποιότητα μιας κοινωνίας και το μέλλον της χώρας.
Μια κοινωνία προοδεύει όταν οι άνθρωποί της έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στα κοινά, να δημιουργούν, να ξεκουράζονται, να ταξιδεύουν, να μορφώνονται και να απολαμβάνουν τα πολιτιστικά αγαθά.
Η ποιότητα ζωής δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασικό στοιχείο της κοινωνικής προόδου.
Το μεγάλο ζητούμενο
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος ασκεί την εξουσία. Είναι ποια κοινωνία θέλουμε να οικοδομήσουμε.
Μια κοινωνία όπου οι ευκαιρίες, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις κατανέμονται δίκαια. Μια κοινωνία που επενδύει στον άνθρωπο, στη γνώση, στην παραγωγή, στην καινοτομία και στη δημοκρατία. Μια κοινωνία που δεν αφήνει κανέναν πίσω και που μετατρέπει τις μεγάλες πολιτικές έννοιες σε απτές καθημερινές πραγματικότητες.
Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο τις κυβερνήσεις ή τα πολιτικά κόμματα. Αφορά όλους μας. Γιατί η ποιότητα της δημοκρατίας, της οικονομίας και της καθημερινής ζωής καθορίζεται τελικά από τη συμμετοχή, τις επιλογές, τις διεκδικήσεις και την ενεργό παρουσία των ίδιων των πολιτών.
Οι μεγάλες έννοιες αποκτούν αξία μόνο όταν μετατρέπονται σε συγκεκριμένες πολιτικές και μετρήσιμα αποτελέσματα. Από τις λέξεις στις πράξεις, από τις διακηρύξεις στην εφαρμογή, κρίνεται τελικά η ποιότητα μιας κοινωνίας και το μέλλον της χώρας.
