Μαργαρίτας Παπανδρέου. Η αείμνηστη ακτιβίστρια και συγγραφέας, η οποία άφησε την τελευταία της πνοή την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου σε ηλικία 103 ετών, αποχαιρετήθηκε από συγγενείς, φίλους και εκπροσώπους του πολιτικού και δημόσιου βίου. Η τελετή ξεκίνησε στις 11:00 το πρωί, με τους παρευρισκόμενους να κρατούν λουλούδια, αποτίοντας φόρο τιμής στη γυναίκα που αφιέρωσε τη ζωή της στους αγώνες για την ισότητα.
Η πορεία και η προσφορά της Μαργαρίτας Παπανδρέου
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου υπήρξε μια εμβληματική μορφή, γνωστή για τη μακρά και δυναμική της παρουσία στο ελληνικό γυναικείο κίνημα. Ως συγγραφέας και ακτιβίστρια, πάλεψε γενναία για τα δικαιώματα των γυναικών και αγαπήθηκε από τις Ελληνίδες. Μεταξύ άλλων, ίδρυσε την Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), αναπτύσσοντας σημαντική δράση για την ισότητα, την αξιοπρέπεια και την απελευθέρωση των γυναικών.
Υπήρξε η δεύτερη σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου, με τον οποίο απέκτησε τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου. Ο γάμος τους διήρκεσε 38 χρόνια, πριν το ζευγάρι χωρίσει. Η δράση της επεκτάθηκε και πέρα από τα ελληνικά σύνορα, καθώς πορεύτηκε για την ειρήνη με γυναίκες στην Κύπρο, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή.
Συγκινητικοί επικήδειοι από την οικογένεια
Οι επικήδειοι λόγοι εκφωνήθηκαν από τα παιδιά και τα εγγόνια της, οι οποίοι μίλησαν για τη Μαργαρίτα Παπανδρέου τόσο ως άνθρωπο όσο και ως μητέρα. Ο Γιώργος Παπανδρέου, εκ μέρους όλης της οικογένειας, ευχαρίστησε θερμά τους παρευρισκόμενους, τονίζοντας: «Η μάνα μας, η Μαργαρίτα, δεν γεννήθηκε Ελληνίδα. Έγινε Ελληνίδα. Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα, την υπηρέτησε και αγωνίστηκε γι’ αυτήν».
Ο Γιώργος Παπανδρέου αναφέρθηκε επίσης στη βαθιά σύνδεσή της με τις Ελληνίδες, οι οποίες την υιοθέτησαν και στάθηκαν δίπλα της στους κοινούς αγώνες. Ο Νίκος Παπανδρέου αποχαιρέτησε τη μητέρα του με ιστορίες από το παρελθόν, από τότε που ήταν 10 ετών, καθώς και με αναφορές στις συμβουλές που του είχε δώσει σε προσωπικές του στιγμές. Ο Αντρίκος Παπανδρέου, σε έναν ιδιαίτερα συγκινητικό επικήδειο, απευθύνθηκε απευθείας στη μητέρα του λέγοντας: «Θέλω να μιλήσω στη Μαργαρίτα, στη μαμά μας».
Τα εγγόνια και οι φίλοι μιλούν για την αγάπη της
Τα εγγόνια της, Μαργαρίτα Παπανδρέου και Κωστής Κατσανέβας, θυμήθηκαν επίσης το πάθος της γιαγιάς τους και την αγάπη που είχε για όλη την οικογένειά της. Η εγγονή της, Μαργαρίτα Παπανδρέου, υποσχέθηκε πως θα συνεχίσει να ακούει ένα από τα αγαπημένα της τραγούδια, το «I’ll Be Seeing You», ως μια υπόσχεση για να την βρίσκει ξανά σε όσα αγαπούσε. Ο Κωστής Κατσανέβας ανέφερε πως η γιαγιά του είχε το όνομα ενός λουλουδιού, «ενός λουλουδιού που, στα δικά μου μάτια, δεν έχασε ποτέ τα πέταλά του».
Εκτός από τα μέλη της οικογένειας, επικήδειους εκφώνησαν και στενοί της συνεργάτες και φίλοι. Η Άννα Διαμαντοπούλου, εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ, και η στενή φίλη και συνοδοιπόρος της, Φωτεινή Σιάνου, μίλησαν με λόγια καρδιάς για την αείμνηστη Μαργαρίτα Παπανδρέου, εκφράζοντας δημόσια «ευχαριστώ» για τους αγώνες που έδωσε και για όσα κατάφερε για τις γυναίκες της Ελλάδας. Στελέχη όπως η Νάντια Γιαννακοπούλου και η Μιλένα Αποστολάκη μίλησαν επίσης για την προσφορά της.
Η τελευταία επιθυμία: Το Αιγαίο και η Ριτσώνα
Ο Νίκος Παπανδρέου γνωστοποίησε κατά τη διάρκεια του επικήδειου λόγου του ότι η σορός της μητέρας του θα αποτεφρωθεί στη Ριτσώνα τη Δευτέρα, σε στενό οικογενειακό κύκλο. Η τελευταία επιθυμία της Μαργαρίτας Παπανδρέου ήταν οι στάχτες της να σκορπιστούν στο Αιγαίο, τη θάλασσα που τόσο λάτρευε. «Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα. Goodbye, dear Margaret. Rest in peace» ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η οικογένεια, αντί στεφάνων, ζήτησε να γίνουν δωρεές στο «Κέντρο Διοτίμα» στη μνήμη της. Στεφάνια απέστειλαν, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης, ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ Αθανάσιος Κοντογεώργης, ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, ο ΣΥΡΙΖΑ, η Ρένα Δούρου, ο Σύνδεσμος Ελλήνων Επιστημόνων και η Ένωση Γυναικών Ελλάδας, η οποία έγραψε στην αφιέρωσή της: «Καλό ταξίδι, αγαπητή μας πρόεδρε».
Η παρουσία του πολιτικού κόσμου
Πλήθος στελεχών του ΠΑΣΟΚ και άλλων πολιτικών προσώπων γέμισαν από νωρίς το Α’ Νεκροταφείο Αθηνών για να αποτίσουν φόρο τιμής. Μεταξύ των παρευρισκόμενων ήταν ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, η Νάντια Γιαννακοπούλου, η Άννα Διαμαντοπούλου, ο πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης, ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος (εκπροσωπώντας την κυβέρνηση), η Τόνια Αντωνίου, ο Παύλος Γερουλάνος, ο Κώστας Λαλιώτης και η Ντόρα Μπακογιάννη. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, δεν παρέστη στην τελετή, καθώς βρισκόταν εκτός Αθηνών λόγω έκτακτης οικογενειακής υποχρέωσης, ωστόσο είχε επικοινωνήσει την Παρασκευή με τον Γιώργο Παπανδρέου για να του εκφράσει τα συλλυπητήριά του. Πολλοί από τους παρευρισκόμενους βρήκαν επίσης την ευκαιρία να τιμήσουν και άλλα μεγάλα πολιτικά στελέχη που έχουν κηδευτεί στο ίδιο σημείο.
