Σαν σήμερα, στις 11 Νοεμβρίου 1912, η Καστοριά απελευθερώνεται από την οθωμανική κυριαρχία, κατά τη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου. Η είσοδος του ελληνικού στρατού στην...
πόλη πραγματοποιείται χωρίς ένοπλη αντίσταση, έπειτα από ένα ασυνήθιστο στρατιωτικό τέχνασμα: μια μικρή ομάδα περίπου 30 ιππέων καταφέρνει να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η Καστοριά έχει περικυκλωθεί από 25.000 Έλληνες στρατιώτες, έτοιμους να επιτεθούν.
Η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Οι χιλιάδες στρατιώτες δεν βρίσκονται έξω από την πόλη. Εκεί βρίσκεται μόνο μια ολιγομελής ελληνική δύναμη, με επικεφαλής τον αξιωματικό Ιωάννη Άρτη.
Η επιχείρηση εξελίσσεται μέσα σε λίγες ώρες και ολοκληρώνεται με την αποχώρηση των οθωμανικών δυνάμεων. Η 11η Νοεμβρίου γίνεται έκτοτε μια από τις σημαντικότερες ημερομηνίες στην ιστορία της Καστοριάς.
Η μικρή ελληνική δύναμη έξω από την Καστοριά
Τον Νοέμβριο του 1912, ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Ο ελληνικός στρατός έχει ήδη απελευθερώσει τη Θεσσαλονίκη, στις 26 Οκτωβρίου, και τη Φλώρινα, στις 7 Νοεμβρίου, ενώ οι οθωμανικές δυνάμεις υποχωρούν στη Δυτική Μακεδονία προς την περιοχή της Κορυτσάς.
Στις 10 Νοεμβρίου 1912, ένα μικρό τμήμα του 1ου Συντάγματος Ιππικού κινείται προς την Καστοριά, με αποστολή να εξακριβώσει την κατάσταση και να επιδιώξει την παράδοση της πόλης.
Επικεφαλής βρίσκεται ο Ιωάννης Άρτης, ενώ στην επιχείρηση συμμετέχουν ο υπίλαρχος Παναγιώτης Νικολαΐδης και ο Καστοριανός μακεδονομάχος ανθυπίλαρχος Φιλόλαος Πηχεών.
Η δύναμη αριθμεί περίπου 30 ιππείς και σταθμεύει στον Απόσκεπο, λίγο έξω από την Καστοριά. Οι άνδρες της γνωρίζουν ότι δεν διαθέτουν την απαιτούμενη στρατιωτική ισχύ για να αντιμετωπίσουν μια οργανωμένη οθωμανική αντίσταση.
Ο Άρτης, όμως, αποφασίζει να επιχειρήσει κάτι διαφορετικό.
Η μπλόφα των 25.000 στρατιωτών
Σύμφωνα με τις ιστορικές αφηγήσεις, ο Άρτης συντάσσει ένα μήνυμα προς τον μητροπολίτη Καστοριάς Ιωακείμ Λεπτίδη, ζητώντας να μεσολαβήσει για την παράδοση της πόλης.
Το μήνυμα αρχίζει με μια εντυπωσιακή δήλωση:
«Την πόλη έχουν κυκλώσει από παντού δυνάμεις 25.000 ανδρών».
Ακολουθεί τελεσίγραφο για παράδοση μέσα σε μία ώρα, με την προειδοποίηση ότι διαφορετικά η πόλη κινδυνεύει να βομβαρδιστεί.
Όμως, οι 25.000 στρατιώτες δεν υπάρχουν. Πρόκειται για στρατιωτική παραπλάνηση, με στόχο να αποφευχθεί μια σύγκρουση την οποία η μικρή ελληνική δύναμη δεν θα μπορούσε να υποστηρίξει.
Ο Άρτης στέλνει παράλληλα τον Παναγιώτη Νικολαΐδη μέσα στην Καστοριά, συνοδευόμενο από δύο ιππείς, για να διαπιστώσει τι ακριβώς συμβαίνει.
Ο Νικολαΐδης συναντά τον δήμαρχο Κωνσταντίνο Γούση, ο οποίος αναλαμβάνει να μεταφέρει στον οθωμανό στρατιωτικό διοικητή, Μεχμέτ Πασά, το αίτημα παράδοσης, καθώς και την πληροφορία για την υποτιθέμενη ελληνική δύναμη που έχει περικυκλώσει την πόλη.
Το τέχνασμα συμπίπτει με τη γενικότερη υποχώρηση του οθωμανικού στρατού. Ο Μεχμέτ Πασάς συγκαλεί στρατιωτικό συμβούλιο και αποφασίζεται η αποχώρηση των δυνάμεών του προς την Κορυτσά.
Έτσι, τη νύχτα της 10ης προς την 11η Νοεμβρίου, οι οθωμανικές δυνάμεις εγκαταλείπουν την Καστοριά χωρίς να δώσουν μάχη για την υπεράσπισή της.
11 Νοεμβρίου 1912: Οι καμπάνες χτυπούν χαρμόσυνα
Το πρωί της 11ης Νοεμβρίου, ο Φιλόλαος Πηχεών εισέρχεται στην Καστοριά με λίγους ιππείς και αναγγέλλει την απελευθέρωσή της
Ακολουθεί η επίσημη είσοδος του Ιωάννη Άρτη και των ανδρών του.
Σύμφωνα με τις περιγραφές της εποχής, οι κάτοικοι βγαίνουν στους δρόμους για να υποδεχτούν τους Έλληνες στρατιώτες. Οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούν χαρμόσυνα, ελληνικές σημαίες εμφανίζονται στα μπαλκόνια και η πόλη γιορτάζει το τέλος της οθωμανικής διοίκησης.
Ακολουθεί πανηγυρική δοξολογία στον Μητροπολιτικό Ναό, ενώ ο Φιλόλαος Πηχεών τοιχοκολλά την επίσημη προκήρυξη κατάληψης της πόλης.
Με την προκήρυξη, που εκδίδεται στο όνομα του βασιλιά Γεωργίου Α΄, ανακοινώνεται ότι οι ελληνικοί νόμοι θα ισχύουν πλέον στην επαρχία Καστοριάς ανεξαρτήτως θρησκεύματος, ενώ προσωρινά τίθεται σε ισχύ στρατιωτικός νόμος.
Υποδοχή του Βασιλιά Κωνσταντίνου στην Καστοριά μετά την απελευθέρωση | istorikakastorias.blogspot.com
Την ίδια ημέρα απελευθερώνεται και το Άργος Ορεστικό, από το οποίο έχουν επίσης αποχωρήσει οι οθωμανικές δυνάμεις.
Τις επόμενες ημέρες καταφθάνουν στην περιοχή μεγαλύτεροι σχηματισμοί του ελληνικού στρατού, εδραιώνοντας τον στρατιωτικό έλεγχο στη Δυτική Μακεδονία.
Γιατί η Καστοριά γιορτάζει δύο φορές στις 11 Νοεμβρίου
Η απελευθέρωση της Καστοριάς συμπίπτει με τη γιορτή του Αγίου Μηνά, πολιούχου της πόλης. Η σύμπτωση αυτή συνδέει μέχρι σήμερα τη θρησκευτική παράδοση με την ιστορική επέτειο.
Η 11η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί ως ημέρα διπλού εορτασμού, με δοξολογίες, καταθέσεις στεφάνων, παρελάσεις και άλλες εκδηλώσεις.
Το 2026 συμπληρώνονται 114 χρόνια από την απελευθέρωση της Καστοριάς, με τον Δήμο να διοργανώνει επετειακές εκδηλώσεις παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, η ιστορία της μικρής ομάδας ιππέων που εμφανίστηκε ως στρατός 25.000 ανδρών παραμένει ένα από τα χαρακτηριστικότερα επεισόδια της απελευθέρωσης της Δυτικής Μακεδονίας.
